RAM

 Mnoge priče krije malo mesto na Dunavu - RAM. A odakle njegov naziv? Posmatrajući stare mape iz 15, 16. i 17. veka, kako austrijske, mađarske, tako i Turske, uočeno je da svi oni mesto zovu Hram, a ne Ram. A "hram" je stara keltska reč za svetilište. Usred stalnih ratnih dejstava i seoba stanovništva, zaboravljeno je gde je hram bio i kome posvećen, a zapravo je plavo-zelena magmatska stena mnoge privlačila da baš na tom mestu podižu svoje hramove.

Ram je naselje u Srbiji u opštini Veliko Gradište u Braničevskom okrugu na obali Dunava koje se razvilo oko istoimene tvrđave.

Izvesno je, tvrde neki izvori, da je u Ramu boravio zloglasni hunski vođa Atila, poznatiji pod nadimkom Bič božiji.

Ovde je oko 2015. godine pronađeno keltsko svetilište staro oko 3 hiljade godina. Kelti su krajem četvrtog veka stare ere, idući unutrašnjim vencem Karpata, ovde prešli Dunav i u Ramu podigli veliko vojno zemljano utvrđenje takozvani ,,Opidum”. Nedaleko od tog utvrđenja otkriveni su ostatci svetilišta na kome su oni prinosili žrtve bogovima u koje su verovali. 

Od naselja Ram do Banatske Palanke svakoga dana saobraća skela preko Dunava i to nekoliko puta u toku dana . Najviše polazaka ima tokom letnjeg perioda.

 U selu, odmah pored tvrđave, nalazi se osnovna škola Ivo Lola Ribar gde se može pogledati stalna muzejska postavka o utvrđenju. Preko puta škole, na uzvišici,na mestu stare crkve nalazi se prelepa Crkva Svetog arhangela Mihaila koja pripada Eparhiji braničevskoj Srpske pravoslavne crkve. Na osnovu sačuvanih podataka koji bi ukazivali na precizno vreme izgradnje karavan saraja, na osnovu boje maltera i debljine zidova podignuta je posle tvrdjave početkom 16 veka, posle 1521. godine. Kada govorimo o vremenu podizanja crkve u karavan saraju, podignuta je posle 1830. godine, posle donošenja Hatiserifa. S obzirom da je crkva bila stara i nebezbedna, odlukom nadleznih crkvenih i ostalih organa porušena je 2006. godine i na njenom mestu je podignuta nova crkva od čvrstog materijala.

Dunav je kod Rama toliko lep, da ne morate da se kupate da biste u njemu uživali. Ramska obala je viša od suprotne, pa Dunav ovde deluje mnogo širi od realnih 4,1 kilometra. Za Ram se kaže da tu teče najširi srpski Dunav, je je preko puta srpski Banat. Tu se ulivaju četiri planinske reke, leve pritoke Karaš i Nera, i desne - Morava i Mlava, nanoseći neverovatnu količnu zemlje, peska i kamena. Tako presecaju maticu na četiri dela, pa Dunav od moćne evropske reke, ovde postaje miran i pitom.

U podnožju Ramske tvrđave na Dunavu,uz pristanište za skele, nalazi se spomenik junacima 9. Pešadijskog puka prvog poziva Dunavske divizije, tokom odbrane Stiga u Prvom svetskom ratu.

Srpski vojnici su 7.oktobra 1915.godine poginuli hrabro braneći Stig i Mlavu pri povratku austrougarske vojske kada je izvršen napad .

Opština Veliko Gradište je podigla ovaj mali, skroman spomenik u znak sećanja na pale heroje. 

Na ulazu u selo Ram je i vidikovac s pogledom na Dunav, sa zavetnom kapelom s krstom, koju su podigli meštani u spomen prenosa moštiju Svetog Nikole Mirlikijskog.

Sa Ramske tvrđave se mogu videti najlepši zalasci sunca.

03.09.2022.

Karađorđev dud u Smederevu

 Karađorđev Dud, drvo staro više od 300 godina, svedoči o predaji ključeva grada od strane turskog komandanta Dizdara Muharema Guše – Karađorđu Petroviću 8. novembra 1805. godine. Predaja ključeva Smederevske tvrđave je izvršena u prisustvu srpskih starešina i ustanika i bila je svečana, jer su Turci Srbima ostavili topove i municiju, ponevši vojne počasti i sitno oružje lađama niz Dunav u Bugarsku. Ovo je drugi put u svojoj istoriji učinilo Smederevo glavnim gradom Srbije.

 Legenda koja se ondosi na Karađorđev dud jeste i anegdota iz Prvog srpskog ustanka - da je Karađorđe Petrović, baš ovde izvršio takozvanu seču perčina. Naime, on je uvideo da u borbi prsa u prsa između Srba i Turaka dolazi do kontakta kada Turci hvataju srpske ratnike za kiku i na taj način ih lakše savladavaju. On je bio naročito prek i autoritativan i kažu da je baš ovde sproveo tu nepopularnu naredbu da svi srpski ratnici odseku perčin.

Karađorđev dud je spomenik prirode – botaničkog karaktera.

Odudarajuci od svoje okoline ( okruzeno je stambenim zgradama) i danas je mesto koje stanovnici koriste da bi zakazali sastanak u gradu(kod Duda).

03.09.2022.

Smederevska tvrđava

 Smederevska tvrđava građena je tolikom brzinom da su njeni graditelji umirali od iznemoglosti, a narod je krivca za tragedije pronašao u despotici Jerini (Irina Kantakuzin) i nazvao je “prokleta”

Smederevska tvrđava je jedna od najvećih srednjovekovnih ravničarskih tvrđava u Evropi i poslednje veliko delo srpske arhitekture iz ovog perioda. 

Smederevska tvrđava sastoji se iz Velikog i Malog grada. Mali grad su zapravo ostatci nekadašnjeg dvorca u kome je živela despotova porodica i plemstvo. Veliki grad podignut je nešto kasnije i u njega se sklanjalo stanovništvo prilikom turskih osvajanja.

O zidanju ove tvrđave postoje mnoge legende i predanja koja i danas možete čuti od meštana i lokalnih vodiča. Jedna od njih kaže da je despot Đurađ Branković usnio san u kome mu je rečeno da se novi grad mora nalaziti na reci i da je posle toga naredio podizanje tvrđave na ušću reke Jezave u veliki Dunav. Tokom izgradnje grada kamen je donošen iz Viminacijuma, sa Kosmaja i iz tvrđave Ram na Dunavu. Zbog velike brzine kojom je smederevska tvrđava građena, mnogi graditelji su umrli od iznemoglosti radeći na građevini. Za glavnog krivca, narod je proglasio despoticu Jerinu – ženu despota Đurđa kojoj je i do danas ostalo ime “prokleta”. Tako je verovatno i nastala legenda o blagu koje je ona, pre nego što su osvajači prodrli u utvrđenje, zakopala negde na teritoriji tvrđave, da ga nikada ne nađu. Postoje brojne legende o Jerini i svima poznat stih ''Grad gradila prokleta Jerina''. Grad je gradila i kletvu zaradila. Ohola Jerina, surova žena koja je od gladnog naroda uzimala jaja i koristila ih kao vezivni materijal za gradnju svog dvorca, ljude koji su odbijali kulučenje na dvorcu, odrubila bi im glave i zazidala u dvorac. Jerina se kasnije zamonašila, umrla je u Rudniku, a veruje se da je njen sin Lazar otrovao. Mišljenje je podeljeno, ima pisanih materijala gde se navodi da je Jerina ipak bila plemenita majka, dobra žena, podrška Đurđu, da je njihova ljubav bila jaka, jer ipak iz nje nastade petoro dece: Todor, Grgur, Stefan, Lazar i Katarina. Kao i to, da motivi zbog kojih su morali da postupaju onako kako su postupali, nisu potekli iz pohlepe i zla, već iz nastojanja da pomognu srpskom narodu. 

Smederevska tvrđava je bila dvor, utočište i srpska prestonica, zbog čega su Smederevci izuzetno ponosni. Ono što mu daje vrednost i autentičnost jeste to da je jedini srpski srednjevekovni dvor čije su temelje gradili Srbi, ostale tvrđave podigli su ili Turci ili Austrougari.

Smederevo je imalo dvorskog kompozitora skoro 200 godina pre ostatka Evrope. Kir Stefan Srbin je na dvoru despota Đurđa Brankovića u Smederevu, u 15. veku komponovao dela u najlepšem maniru srednjovekovne vizantijske i crkvene muzike. Bio je liturijski kompozitor, ali je komponovao i muziku za potrebe dočeka gostiju dvora. 

Dvor u Smederevu bio je sastajalište bugarskih i grčkih književnika, prepisivača i sastavljača originalnih dela srpske srednjovekovne književnosti. Konstantin Filozof je u Smederevu napisao Žitije Stefana Lazarevića. Od 1428. do 1459. godine, ovde su napisane čak dvadeset četiri knjige.

Smederevska tvrđava ima trougaoni oblik i 25 visokih kula po kojima je i danas prepoznatljiva. Ona je dugo odolevala osvajačima. Kada je 1459. godine konačno pala pod tursku vlast, bio je to i kraj srednjovekovne srpske države.

Smederevska tvrđava je bila izuzetno očuvana sve do sredine XX veka. Tada se, tokom II svetskog rata, tu desila velika eksplozija municije koja je oštetila tvrđavu i uništila ogroman deo Smedereva.

Nezavisne procene govore o broju poginulih između 1.200 i 2.500. Eksplozija minsko-eksplozivnih sredstava, goriva i municije u krugu smederevske tvrđave je po snazi i posledicama bliska nesreći u kanadskom gradu Halifaksu koja se smatra najvećom eksplozijom koja nije izazvana ratnim dejstvima. Zovu je i Srpska Hirošima.

1946. godine tvrđava je stavljena pod zaštitu države, a njena konzervacija i dalje traje.

Iako njeni temelji nisu trebali da budu potopljeni, Smederevska tvrđava je klasifikovana kao vodena tvrđava jer je njeno unutrašnje utvrđenje potpuno okruženo vodom.

Smedervska tvrđava bila je dom nebrojenim legendama starih vremena i ostala upamćena kao poslednja prestonica

srednjevekovne Srbije. 

Ništa veće od smederevske tvrđave Srbi nismo napravili. Tek više od 500 godina kasnije, u 20. veku, srpski narod je smogao snage da napravi objekte slične veličine, kao što su: Novi Beograd, HE "Đerdap", auto-put, i opet u Smederevu - Železara.

03.09.2022.

Ramska tvrđava

 Na 21. kilometru uzvodno od Velikog Gradišta, na brdu iznad samog Dunava nalazi se tvrđava Ram. U XII veku bila je to važna strategijska pozicija oko koje su se borile Ugarska i Vizantija.

Ramska tvrđava podignuta je na ostacima antičkih i vizantijskih temelja, a sagradio je turski sultan Bajazit II. Danas vidljivi otvori za topove na kulama pokazuju da je Ram bio artiljerijsko utvrđenje na Dunavu. Ima snažnu branič-kulu i još četiri manje koje ojačavaju zidine. Postoji više legendi o samom nazivu tvrđave koje se vezuju za osnivače Rima, braću Romula i Rema, ili utvrđenje “Ihram“.

Neposredno pored tvrđave nalaze se ostaci turskog karavansaraja( Karavansaraj ili karavan-stanica je mesto gde su se nalazila konačišta za učesnike karavana (povorka, grupa putnika, trgovaca) na njihovom dužem putu) stari 6 vekova. To je jedini sačuvan karavansaraj u Srbiji i može se reći da je to prvi turistički objekat podignut na najvažnijem putu sa Balkana ka severu prema Budimu i Beču. Nedaleko od tvrđave nalaze se ostaci rimskog vojnog logora Lederata.

19.08.2022.

Festival uličnih svirača -Gradić fest

 22. Festival uličnih svirača - Gradić fest počeo je 25. avgusta i traje do 27. avgusta 2022. godine u Podgrađu Petrovaradinske tvrđave. Festival je počeo spektaklom "Les Poupées géantes" jednog od vodećih evropskih teatara Transe Express, ispred zgrade Banovine.

3 lutke visoke 5 metara sa 12 bubnjara poveli su nas u šetnju, tradicionalnom povorkom, do Gradića i tada su se simbolički spojili Novi Sad i Petrovaradin!

Regionalni program festivala - Fantom, Porto Morto, Đutko i plodovi zemlje, Retrospektiva samo su neka od imena poznatih domaćoj publici čiji nastup očekujemo u Podgrađu Petrovaradinske tvrđave.

Festival okuplja u najvećoj meri muzičare ali i plesače, pozorišne trupe, performere, akrobate i predstavlja veliku umetničku radionicu na otvorenom gde su umetnici i publika ravnopravni učesnici. Programi u okviru Festivala uličnih svirača dešavaju se istovremeno na nekoliko lokacija. Na binama kao i izvan bina na samim ulicama, u toku 3 dana festivala nastupi preko 100 umetnika iz zemlje i inostranstva.

Od ideje da umetnost uvek pripada i ulici, da umetnike ne delimo na „ulične“ i „etablirane“ , tako je Festival uličnih svirača mesto na kojem mogu da se sretnu vrhunski profesionalni muzičari i potpuni amateri.

Vizija o Podgrađu kao uzbudljivom umetničkom i turističkom kvartu i prirodnom nastavku pešačke zone centra Novog Sada, tokom tri dana trajanja Gradić festa postane stvarnost kada se na ulicama Podgrađa udruži muzika, film, umetnost i zabava.

25.08.2022.

Golubačka mušica

 Golubačka mušica (latinski: Simulium reptans golubacense) je vrsta insekta (endemska) za područje Srbije, a posebno za opštinu Golubac po kojoj je dobila ime. Reč je o relativno nepoznatoj vrsti, koja je u 19. i prvoj polovini 20. veka izazivala pomor stoke,a bila je prilično opasna i po ljude, pa je nazvana i „leteća smrt“. 

Zbog pomora stoke, ali i ljudi, oko pojave golubačke mušice nastale su brojne legende, mitološke priče o rađanju iz aline ili aždajine utrobe. 

„U proleće su se iz golubačkih pećina dizali rojevi, nalik crnim oblacima, a vetrovi bi ih nosili po Podunavlju i Pomoravlju, sve do Makedonije i Bosne. ‚Leteća smrt‘ je napadala ljude, stoku, uvlačila se u nos i ždrelo, izazivala upale, otekline i uginuća. Odbrana je bila mazanje katranom i paljenje stajnaka“, pišu Jelena Bujdić Krečković i Aleksandar Repedžić u knjizi „Legende, mitovi i narodni običaji Đerdapa“.

Jedni pripovedaju da je neko odnekuda iz Srbije tjerao nekakvu alu, pa je stigao u Stigu (i od tada ostalo ime Stig, a to je ravnica u istočnoj Srbiji koja se prostire od ušća Mlave u Dunav pa do Gornjačke klisure) i ranio je, ali se ona opet otela i ranjena utekla u onu pećinu i ondje od rane lipsala, pa od nje one muhe da postaju. Pripovijeda se da su Nemci onu pećinu zaziđivali, ali kad dođe vreme da se muhe roje, zid se provali sam od sebe.

Dok je u Vukovim zapisima ubica ale ili aždaje nepoznati junak, postoje druge priče prema kojima je taj ratnik bio ili epski junak Miloš Obilić, ili Sveti Đorđe. Osim toga, postoje i priče da je ubijena troglava golubačka aždaja u stvari bila poslednja rečna aždaja u Evropi. Kada je ova aždaja ubijena, iz njenog tela izlegle su se golubačke mušice, a narod priča poetičniju verziju – da su ovi nesnosni insekti nastali od suza aždajinog mladunčeta koje je plakalo za ubijenom majkom.

Golubačke mušice gotovo da su potpuno istrebljene nakon izgradnje hidroelektrane „Đerdap“ 1972, ali su se pojavile ponovo 1999. godine, neposredno nakon NATO bombardovanja Jugoslavije.

Zbog toga ih u pojedinim krajevima, do kojih leti dolaze, nazivaju „klintonkama“ po američkom predsedniku Bilu Klintonu. Kako pojedini istraživači navode, pojedinci nazivaju ove mušice i „furkinistice“ po starim lovačkim pričama o mitološkom biću furke.

 Prema verovanju ovdašnjeg naroda Sveti Đorđe je negde u Stigu u borbi nadjačao aždaju, ona se dokopala jedne od golubačkih pećina i tu uginula, a iz njenog tela se legu golubačke mušice. Objašnjenja o nastanku i drugih toponima govore u prilogu ove legende o Svetom Đorđu, "...u Stigu je stigao aždaju a u Zviždu ju je zviznuo, te je ona pobegla u pećinu..". Priča dalje kaže da su se u proleće iz golubačkih pećina dizali rojevi, nalik na crnim oblacima, a vetrovi bi ih nosili po Podunavlju i Pomoravlju, sve do Makedonije i Bosne. 

14.08.2022.

Baba Caia stena

 Na 132. kilometru nizvodno od Beograda, u blizini Golubačkog grada dunavski tok nadvisuje impozantni krečnjački masiv čineći svojevrsno predvorje Đerdapske regije, belegu stupanja u područje Gvozednih vrata. Izuzev što je minulih vekova služila kao inspiracija pesnicima i slikarima, svetionik ili stratište za umorne lađare, stena Baba Kaj pažnju javnosti, sve do danas zaokuplja kroz znatiželju za odgonetanjem tajne porekla njenog naziva. Detaljan opis položaja đerdapske hridi dat je u putničkim zabeleškama iz 1893. godine: ''Baba Kaj je usamljena i u vrhu zašiljena stena, koja se iznad vode izdiže nad površinom 18 metara visoko. Ona tu stoji kao predstraža dunavske klisure, kao preteča onih mnogih stena ispod i iznad površine, koje otežavaju prolaz klisurom, stoji kao opomena na opasnosti koje odatle počinju". 

Legenda kaže da su na toj steni Turci razapeli čuvenu golubačku lepoticu Danku.

Danka je bila verena za Jošku, ali su je Turci oteli i namenili nekom paši. Joška je uspeo da je spase, ali dok su bežali u čamcu preko Dunava, Turci ih stigoše, Jošku ubiše, a nju razapeše na stenu. Dok su gledali kako joj vrane živoj vade prelepe oči, vikali su “Baba se kaje!“ (“baba“ je na turskom žena). Otud i steni osta ime Babakaj. 

Legenda nam daje nagoveštaj mogućeg značenja zagonetnog pojma Baba Kaj, ukazujući da se ona tako zove od vremena Turaka. Upravo taj trag je nazreo pronicljivi Feliks Kanic (austrougarski putopisac, arheolog, etnolog i jedan od najvećih poznavalaca jugoistočne Evrope) registrujući kako, prema nekom drugom tumačenju, ime dolazi od turskog: baba- otac i kai- kamen.

Bilo kako bilo, što bi rekli naši stari, ova stena svojim izgledom i mestom na kojem se nalazi, budi maštu svakog ko ima prilike da je vidi.

14.08.2022.