poNEŠTOzaSVAKOG

недеља

Visibabe

Stručni naziv visibabe, Galanthus, potiče od grčkih reči gala i anthos što znači mleko i cvet – mlečno cveće. Narodni naziv je verovatno dobila zbog cveta koji je pognut poput stare babe.

Visibabe su simbol nade, utehe, rasta razvoja, prosperiteta. Poklanjaju se, kada želite da poručite nekom da ne treba da gubi nadu.

Legenda kaže da, kada su Adam i Eva proterani iz Rajskih vrtova i kada je Eva gubila nadu da ledena zima ima kraja, pojavio se anđeo koji je snežne pahulje pretvarao u visibabe i na taj način joj pokazao da zima ustupa mesto proleću!

Obožavaoci i kolekcionari visibaba se zovu galantofili!

Neki ih zovu i Sretenjski zvončići.

Na engleskom se zovu snowdrops (snow-sneg, drop- stari naziv za mindjuše)

Rastu širom Evrope i Azije, a postoji 75 različitih vrsta visibaba i sve su bele boje.

Lukovice visibabe su otrovne!! Sadrže galantamin, koji je u većim količinama smrtonosan, a u malim količinama se koristi kao lek rane Alchajmerove i vaskularne demencije

Kako bi se odbranile od insekata, proizvode specijalnu vrstu 'otrova za insekte' (mali proteini iz grupe aglutinina), i na taj način obezbedjuju svoj opstanak.

Zanimljivo je da seme visibabe raznose mravi!

Još jedna legenda kaže da je starica živela uz rub šume, sama bez ikoga, tako da joj je njeno cveće u samoći bilo jedino društvo. Ona se o cveću brinula, a cveće je bujalo iz dana u dan. Ipak, vreme je dočekalo i staricu – imala je manje snage za brigu o cveću, postala je samo još jedna pogrbljena baba. Jednog je jutra izašla pred kuću i u vrtu više nije bilo cveća, zatrpao ga je sneg. Starica se osetila toliko osamljenom da je zaplakala i njene suze padale su na sneg. Tada se dogodilo čudo – na mestima gde su suze pale na sneg, niklo je nežno belo cveće, na krhkoj zelenoj stabljici, koja je bila pogrbljena, baš kao i starica. Bile su to visibabe, koje su tada samotnoj starici vratile radost u život, a danas je vraćaju svima nama.

27.02.2022.

уторак

Banoštor

Na samo pola sata vožnje od Novog Sada preko Sremske Kamenice, Beočina i Čerevića, dolazi se do malog, šarmantnog, Vojvođanskog sela, ušuškanog na obali Dunava, na severnim obroncima Fruške Gore.

Blage padine Fruške Gore, prisustvo Dunava i pogodna klima učinile su Banoštor jednim od odličnih mesta za gajenje vinove loze. U ovom selu postoji preko 30 vinarija, dok je samo nekoliko njih registrovano( Fruškogorski vinogradi, Ačanski, Silbaški, Stojković, Urošević, Radošević, Šijački … ). Zato se Banoštor i naziva naselje vinara i vinogradara. Banoštor je poznat i po Udruženju žena “Majkina radionica” koje se bave izradom suvenira.

Postoji i skela preko Dunava koja prevozi ljude i vozila između Banoštra i Begeča, koja je manja od one između Futoga i Beočina, ali isto toliko sigurna.

Na samom ulazu u selo Banoštor s prekoputa Dunava nalaze se ostaci Rimokatoličke crkve. Od ove raskošne građevine danas su ostali samo spoljni zidovi, koji svedoče o njenoj veličini i lepoti. Rimokatoličku Crkvu Sv. Rudolfa je 1913. izgradio grof Rudolf Kotek (Chotek) iz Futoga. Grof Rudolf Kotek bio je ponemčeni Čeh. Grofovsku titulu nasledio je, kao i svoje posede u južnoj Bačkoj i severnom Sremu. Katoličku crkvu u Banoštoru o svom trošku i na svom zemljištu dao je izgraditi grof Rudolf Chotek i 1910.godine iskopani su temelji, a kamen temeljac položen 23. juna 1912. godine i blagoslovljen. Zidarski radovi su bili potpuno završeni 1913. godine, a do kraja oktobra iste godine crkva je i opremljena potrebnim inventarom. U toranj su postavljena tri lepa, kitnjasto ukrašena zvona. Blagoslov crkve obavljen je 17. aprila 1914. godine na spomendan svetog Rudolfa koji je i titular crkve. Kako je većina katoličkog stanovništva bila nemačkog porekla meštani su je prozvali švapska. To ime je u Banoštoru, ostalo do današnjih dana. Odlaskom Nemaca iz Banoštora po završetku rata, crkva svetog Rudolfa je ubrzano propadala i do danas su ostali samo zidovi koji podsećaju na protekla vremena. U selu sada nema ni jedne katoličke porodice pa ipak ostaje mišljenje Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Novim Sadu da objekat ne treba rušiti nego zbog značaja i položaja popraviti i na taj način spasiti od konačnog uništenja.

Rudolf Kotek umro je 1921. godine, i sa njim se ugasila ugarska grana porodice.

Najpoznatija osoba iz porodice Kotek bila je Sofija, supruga Franca Ferdinanda, ubijena u atentatu u Sarajevu 1914.

februar 2022.

GALERIJA MATICE SRPSKE

U samom centru Novog Sada, a opet ušuškana i smeštena u mirno okruženje, na Trgu Galerija, Matica srpska od 19. veka čuva umetničke radove značajne za nacionalnu istoriju.

Galerija matice srpske je nacionalni muzej osnovan 14. oktobra 1847. godine u okviru Matice srpske, najstarije kulturne i obrazovne institucije kod Srba.

Predlog da se osnuje Srpska narodna zbirka (Muzeum) dao je Teodor Pavlović, tadašnji sekretar Matice srpske. Jezgro buduće umetničke kolekcije Muzeja, današnje Galerije Matice srpske, čini kolekcija porodičnih portreta koju je Sava Tekelija, veliki srpski dobrotvor i prvi doživotni predsednik Matice srpske, sa celokupnom svojom imovinom 1840. godine zaveštao Matici srpskoj.

Od 1958. godine, kada se uselila u današnju zgradu u centru grada (zgrada bivše Produktne berze iz 1926/1927. godine) i otvaranjem stalne postavke srpskog slikarstva XVIII i XIX veka, Galerija Matice srpske deluje kao samostalna ustanova.

Tokom svog postojanja Galerija je izrasla u jedinstvenu nacionalnu muzejsku ustanovu čiji umetnički fond, sa bogatom zbirkom srpske umetnosti od XVI do XXI veka prikazuje nastanak, razvoj i dostignuća srpske umetnosti i ukazuje na položaj i mesto srpske kulture i umetnosti u evropskom kontekstu. Od ukupnog broja umetničkih dela (oko 7.000) u Galeriji Matice srpske, jednu trećinu čine pokloni i zaveštanja, zahvaljujući kojima je Galerija do danas formirala 58 poklon-zbirki koje nose imena svojih darodavaca. Pored stalne postavke, u Galeriji se priređuju povremene izložbe iz fonda.

Ono što jeste prednost ovakve ustanove jeste upravo taj presek, od slikara Zografa sa početka XVIII veka, preko majstora prelaznog stila, do vrhunskih slikara baroka, kao što su Teodor Kračun i Stefan Tenecki. Zatim, taj prelazak u XIX vek, gde imamo Dimitrija Avramovića, Arsu Teodorovića, Konstantina Danila i Novaka Radonjića, koji je možda poznatiji kao ime i naravno tu su oni velikani XIX veka Uroš Predić i Paja Jovanović, koji su se kao stipendisti Matice srpske školovali u Beču.

Još jedna prednost Galerije Matice srpske jeste prva polovina XX veka u kojoj dominiraju velika imena sa podneblja Vojvodine, a to su Sava Šumanović, Milan Konjović, Bogdan Šuput, Ivan Radović, Ivan Tabaković i umetnici koji su na neki način odredili razvoj srpske umetnosti tog

perioda.

Danas, kolekcija Galerije Matice srpske broji preko 10.000 umetničkih predmeta. Po svom značaju ističu se zbirke slikarstva, grafike i crteža XVIII, XIX i prve polovine XX veka koje ilustruju početak i razvoj srpske umetnosti novog doba, određujući položaj srpske kulture u Evropskom kontekstu.

Stalna postavka podeljena je u četiri celine: Umetnost 18. veka u kolekciji Galerije Matice srpske; postavka srpske umetnosti 19. veka pod nazivom Ljudi i događaji; Modernizmi - dela srpske umetnosti 20. veka i Slike velikih formata.

Od ikona i religioznih kompozicija tradicionalnog zografskog, ranobaroknog i reprezentativnog visokog i kasnobaroknog srpskog slikarstva 18. veka do dela koja su bila ključna u formiranju modernog slikarskog izraza, je nešto što vas ostavlja bez daha, nešto što nipošto ne smete propustiti da vidite.

16.02.2022

петак

Zgrada pošte i Trg mladenaca

Nekadašnja Zgrada Mađarske kraljevske pošte, a danas takozvana stara pošta na Trgu mladenaca, nekadašnji Vilsonov trg( nazvan po bivšem američkom presedniku Vudrou Vilsonu ). Predsednik Vudro Vilson i naš čuveni naučnik Mihajlo Pupin su bili veoma bliski prijatelji, a iz tog prijateljstva je proistekla i velika ljubav i poštovanje prema srpskom narodu. Uz pomoć Vilsona i Pupina, kroz organizaciju Crvenog krsta prikupljeno je 140 miliona tadašnjih dolara, mobilisano je mnogo Srba koji su opremljeni u SAD slati na Solunski front.

Na ovom mestu je 1797. iskopan bunar do kojeg se prostirala pijaca iz centra grada. Kraće vreme se na trgu nalazila i Žitna pijaca kada se ovaj prostor zvao Brašnarski trg, odnosno Trg brašnarske vage. Nakon uklanjanja Žitne pijace prostor je preuređen i dobio je novo ime: Jelisavetin trg, Vilsonov trg, pa Lenjinov trg, da bi na kraju poneo današnje ime Trg mladenaca po matičarskom zdanju koje se na njemu nalazi

Veličanstvena zgrada pošte je izgrađena krajem XIX veka. Prvobitno je bila jednospratnica, da bi je deceniju kasnije nadogradili i izmenili krov.

Nekada se u zgradi stare Pošte nalazio znameniti hotel “Centar”.

Prelepa zgrada koja je sačuvana kao svedok nekadašnjih vremena.

16.01.2022.

Dr Ignjat Pavlas

Novosadski advokat dr Ignjat Pavlas (1887-1942) pripada onim istorijskim ličnostima koje su životom i delom obeležile jednu epohu.

Rođen je u slavonskom mestu Donjem Miholjcu, a još od detinjstva živeo je u Novom Sadu, gde je završio Srpsku pravoslavnu veliku gimnaziju. Prava je studiro u Zagrebu i Budimpešti, gde je stekao doktorat, a dve godine uoči Velikog rata, u Novom Sadu je otvorio advokatsku kancelariju koju je vodio sve do fašističke okupacije 1941.

Njegova kancelarija bila je i stecište Srpskog narodnog odbora u danima neposredno uoči oslobođenja i ulaska srpske vojske u Novi Sad 9. novembra 1918.

Dao je nemerljiv doprinos ukupnom društvenom raspletu burnih događanja, kao veliki rodoljub i humanista. Ostalo je zapisano da je, kao potpredsednik Srpskog narodnog odbora, saopštio komandantu nemačkih trupa da bez plena napuste grad, a potom se sa delegacijom probio do Beograda da bi od Vrhovne komande zatražio da srpska vojska što pre uđe u Novi Sad. Zajedno sa Jašom Tomićem, predsednikom Odbora, sa balkona Matice srpske je, u ime građana Novog Sada, poželeo dobrodošlicu oslobodilačkoj srpskoj vojsci, a već 25. novembra predsedavao je Velikoj narodnoj skupštini Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji, na kojoj je današnja Vojvodina prisajedinjena Kraljevini Srbiji. Prvog decembra stvorena je Kraljevina SHS.

Sve to mu, nepunu godinu kasnije, nisu oprostili mađarski fašisti. Zlikovci su Pavlasa i njegovu ženu Olgu svirepo likvidirali 23. januara 1942. i njihova tela, sa hiljadama drugih, bacili pod led Dunava.

Bio je jedan od osnivača Planinarskog društva “Fruška gora”, današnjeg “Železničara”. Pod Pavlasovim rukovođenjem je na Fruškoj gori obeleženo više od 300 kilometara staza. Planinarsko društvo mu se odužilo i drugi fruškogorski vrh po visini (531 m) nazvali su Pavlasov čot.

Na kući u kojoj su živeli Pavlasovi, u centru grada u Železničkoj ulici, nalazi se spomen ploča. Na Spomen-ploči je reljefni lik Ignjata Pavlasa i na srpskom jeziku i ćiriličnim pismom tekst:

"IGNJAT PAVLAS 1886-1942.

U ovoj kući živeo je Ignjat Pavlas, znameniti novosadski advokat, član predsedništva Velike narodne skupštine Srba, Bunjevaca i drugih Slovena Banata, Bačke i Baranje, starešina Sokolskog društva i osnivač prvog planinarskog društva u Vojvodini, pogubljen u Novosadskoj raciji."

16.01.2022.

Novosadska Sinagoga

Novosadska sinagoga je jedna od četiri sinagoge koje postoje danas u Srbiji. Nalazi se u Jevrejskoj ulici u centru grada. Građena je u periodu od 1906. do 1909. godine.

Sinagogu je projektovao mađarski arhitekta Lipot Baumhorn. Ovo je peta sinagoga koja je izgrađena u istoriji Novog Sada. Podignuta je na mestu četvrte koja je građena 1826. godine. Sa obe strane sinagoge podignute su zgrade. Jedna je bila jevrejska osnovna škola (danas srednja baletska škola) a druga je zgrada jevrejske opštine.

Veruje se da su se Jevreji u Novi Sad doselili, još za vreme srednjeg veka. Jevrejske porodice su se u Novom Sadu bavile uglavnom trgovinom i raznim zanatima, a 1748. godine su organizovali Jevrejsku opštinu.

Prelepa zgrada sinagoge izgrađena je ukrštanjem različitih stilova i veoma podseća na segedinsku. Na ulazu u sinagogu stoji natpis: „Ki beti, bet tefila ikara l'kol haamim“, u prevodu "neka ova kuća bude dom molitava za sve narode". Zbog toga sinagogu smatraju hramom svih naroda sveta, kako i piše na natpisu nad ulaznim vratima, inače napisanim na hebrejskom jeziku.

U doba okupacije u sinagogi su zatvarani novosadski jevreji koji su nakon toga bili deportovani u koncentracione logore.

Unutra se nalazi oko 300 metara kvadratnih vitraža, česma za ritualno pranje ruku, ploča sa imenima Jevreja poginulih u ratu, kao i aron hakodeš u samoj unutrašnjosti crkve – sveti orman koji čuva svitke Tore, 85 knjiga Mojsijevih napisanih na pergamentu. Na galeriji su nekada umesto makete orgulja bile postavljene čuvene Riger orgulje.

Sama unutrašnjost sinagoge, podeljena je na prizemlje, kao i galeriju. U prizemlju su projektovana i izgrađena „oltarska sedišta, inače poznata kao „muška sedišta“. Na galerijama su postavljena opet takozvana „ženska sedišta“.

Danas sinagoga nema svoju prvobitnu namenu već se u njoj održavaju koncerti klasične muzike i predstave.

Sinagoga 1983. godine postaje spomenik kulture, a 1991. godine se proglašava spomenikom od izuzetno velikog značaja za grad Novi Sad i može se reći da je sigurno jedan od najznačajnijih religijskih i kulturno istorijskih spomenika u našem gradu.