Festival Ukusi Vojvodine

 Festival “Ukusi Vojvodine” je događaj koji predstavlja male proizvođače hrane i pića iz čitave Vojvodine, kao i restorane u kojima se neguje tradicionalna vojvođanska kuhinja. Traje dva dana (subota i nedelja). Održava se svake godine u Limanskom parku (ove godine šesti po redu) koji tada svojim mirisima raznih specijaliteta koji se tu kuvaju, ne ostavlja ravnodušnim ni najsitiji stomak. 

Ideja o festivalu se rodila iz potrebe da se bogato nasleđe različitih uticaja koji su učinili vojvođansku kuhinju raznovrsnom i posebnom, prezentuje ljubiteljima dobrog ukusa. Od davnina su se na ovim prostorima ukrštali putevi Istoka i Zapada, mnogi su narodi tu našli svoje utočište, doneli svoje običaje i svoje navike. Mešanjem sa domaćim stanovništvom i podnebljem rođena je jedinstvena vojvođanska kuhinja, te nije ni čudno što važi za mesto gde se uvek može dobro jesti. 

Novosađani, kao i svi drugi ljubitelji dobrih ukusa i posetioci Novog Sada, sa nestrpljenjem svaki put iščekuju festival gde ih na jednom mestu očekuju kvalitetni domaći proizvodi, omiljena vojvođanska jela, ali i dobra zabava za celu porodicu. Sladokusce očekuje dobra domaća kuhinja, prvenstveno gulaši, paprikaši, pečene kobasice, škembići, pasulj, jela od kupusa, jela od testa, kao veliki broj poslastica iz brižljivo čuvanih recepata. Posetioci imaju priliku da kupe kravlje i kozje sireve, prave vojvođanske slaninice, kulene i kobasice različitih receptura, domaće zimnice, meda, proizvode od leblebije, bundeve, različite namaze i ulja, domaće voćne sokove i likere, kvalitetna vina, tu je i zanimljiva ponuda kraft piva. 

Kao i do sada, predstavila su se pojedinačna poljoprivredna gazdinstava i male preduzetničke radnje, restorani, udruženja žena iz cele Vojvodine, lokalne akcione grupe i turistička udruženja Novosadskog vinskog puta.

U okviru kulinarskih radionica, kojih je bilo šest, predstavili su se Aktiv žena Vojvodine „Vojvođanka“ sa jelima od testa, proizvođači udruženja Organski Novi Sad sa satarašom i pričom o novosadskoj organskoj sceni, nastavnici i učenici Srednje stručne škole „Borivoj Mihajlović Mihiz“ iz Iriga pripremili su neke od vojvođanskih specijaliteta. 

U Dečjem sokaku za najmlađe posetioce i ove godine bilo je mnogo lepih tadicionalnih igara, takmičenja, a radionice su ove godine u plavoj boji, jer su šljive glavna tema u oba dana. 

Na dve pozornice u parku, bilo je i dobre muzike. Festival je počeo prepoznatljivim džez zvucima Aleksandar Dujin Orkestra, zatim i tamburice, a bilo je i drugih izvođača.

Festival je prepoznat i podržan od Grada Novog Sada, kao manifestacija koja doprinosi privrednom, turističkom i kulturnom imidžu Novog Sada i Vojvodine.

11.09.2022.

Ada Kale

 Ada Kale, Adakale ili Ada-Kale (tur. ada — „ostrvo” ,kale — „grad”) je nekadašnje ostrvo i naselje na Dunavu u Tekijsko-oršavskoj dolini, između gornje klisure Kazana i nizvodne Sipske klisure, kod ušća reke Černe na granici Srbije prema Rumuniji. Ostrvo je bilo poznato po vinovoj lozi zvanoj adakalka. Ada Kale je potopljena 1971. godine izgradnjom hidroelektrane Đerdap I.

Ada Kale bila je preostala turska enklava do 1912. godine. Na ostrvu dugom 1,75 km i širokom 0,5 km nalazili su se tvrđava i mali grad sa džamijom, bazarom, malom pravoslavnom kapelom, nekoliko kafeterija, guvernerskom palatom i nekoliko zavojitih uličica. Poslednjih 600 (prema drugim izvorima 1.000) uglavnom turskih stanovnika živelo je pretežno od ribolova i proizvodnje slatkiša i duvanskih proizvoda. Živi turizam razvio se u 20. veku, kad je Ada Kale je služila stanovnicima okolnih regiona kao romantična destinacija, zahvaljujući oslobađanju od poreza prilikom kupovine turskih slatkiša, nakita i duvanskih proizvoda. Ada Kale je takođe bila poznata po uzgoju ruža i proizvoda dobijenih od njih (ružino ulje i parfem).
Adu Kale su još Rimljani utvrdili i na temeljima tih utvrđenja građena su druga tako da je ono uvek služilo u vojne svrhe, jer je onaj ko je bio njegov gospodar gospodario plovidbom kroz Đerdap.
Ada Kale je često menjala gospodare. Bila je srpsko, tursko, austrougarsko i na kraju rumunsko ostrvo.
Najdužu borbu za kontrolu Ade Kale vodile su Turska i Austrija i ona je trajala više od 500 godina. Menjalo se i ime ostrva. Dugo vremena zvalo se Sa’an, a poreklo tog naziva se gubi negde u mraku istorije. Kasnije je bilo poznato i kao Karolina, po austrijskoj tvrđavi, Nova Oršava, po gradu Oršavi na rumunskoj obali, Ada-i Kebir (Veliko ostrvo), na mešavini arapskog, persijskog i turskog. Ime Ada Kale (na turskom Ostrvo tvrđava), pod kojim je i potonulo u Dunav, dobilo je nakon izgradnje velike tvrđave.
Feliks Kanic zabeležio je da je ostrvo imalo "kasarnu, bolnicu, crkvu i jedan tunel ispod Dunava prema srpskoj obali, koji je vodio do obalskog utvrđenja, nazvanog Fort Elizabet po austrijskoj carici".
Priča se da su svi živeli zajedno, kao jedna porodica, uprkos različitim verama i nacijama.
Svi su praznovali Hidrelez (Đurđevdan), bili kao jedna porodica, uzajamno se poštovali, zajednička im je bila i odeća, uglavnom tradicionalna turska. Pilo se svako veče, najčešće domaća dudova rakija, na spavanje se odlazilo otključanih vrata, ne pamti se kada je zabeležena krađa ili svađa. Ovo ostrvo koje je predstavljalo „orijent u srcu Evrope“.
Jedna od legendi kaže da su ga, tragajući za zlatnim runom pohodili Argonauti i tu prvi put videli maslinu, a Herodot ovu dunavsku adu opisuje kao ostrvo puno maslina i stada stoke.
Ada je još bila pod turskom vlašću kada je 1849. na njoj boravio Lajoš Košut. Tamo je stigao na putu za Tursku, gde ga je prognala Austrija posle propasti mađarske revolucije. Na ostrvu je dočekan sa počastima, a predanje kaže da je nosio sa sobom mađarsku krunu koja je četiri godine bila skrivena na Adi Kale, zakopana u zemlju.
Rumunski kralj Karolj II posetio je ostrvo 1931. Popio je kafu, iz šoljice iz koje je pio i njegov otac, sa smehom saslušao legendu kako je neko na Adi Kale davno prorekao da će baš te godine doći vladar koji će vratiti privilegije ostrvljanima, i potom oslobodio stanovnike carine na uvoz duvana i četiri vagona šećera, poreza na suvenire. Na ostrvu je postojala fabrika cigara, za koje kažu da su konkurisale kubanskim, pušili su ih i neki članovi britanske kraljevske porodice i sam rumunski kralj.
Bila je pesma o ljubavi mlade Turkinje i mornara Rumuna, Ajše i Dragomira, negde pedesetih se pevala. Imala je dva kraja, po jednom su oboje skočili u Dunav jer se porodice nisu slagale sa njihovom ljubavlju, po drugoj su ostali zajedno. Kada bi rumunski turistički brodovi prolazili pored ostrva, uvek bi na najjače puštali tu pesmu.
Za Srbe posebno mesto iz bogate istorije Ade Kale ima događaj iz Prvog srpskog ustanka, kada je vojvoda Milenko Stojković, po nalogu Karađorđa, u noći između 5. i 6. avgusta 1804. godine posekao beogradske dahije Aganliju, Kučuk Aliiju, Mula Jusufs i Mehmed-aga Fočića, koji su  po podizanju ustanka sa svojim blagom, pratnjom i haremom pobegle na ostrvo Ada Kale. Pogubio je svu četvoricu, a u Beograd, a potom i u Carigrad, poslate su glave trojice dahija. Aganlijina glava nikada nije pronađena. Postoji priča da je upala u Dunav prilikom pranja. Kako je Aganlija došao iz Bosne u Srbiju kao čamdžija, a završio u vodama Dunava kao zlikovac, nastala je izreka: „Voda ga donela, voda ga odnela“.
Dunavskog ostrva tvrđave nema pola veka, a oni koji veruju u legende kažu da nad nekadašnjom adom i dalje bdi Miskin Baba, poslednji emandski princ iz 18. veka stare dinastije Uzbeka iz Buhareje, koji je pošao je u svet da traži ostrvo koje je video u snu. Ostrvo iz njegovog sna bila je Ada Kale na kojem je ostao do smrti, živeći kao prosjak i izvodeći čudesna izlečenja….Ostrvljani su ga pamtili po skromnosti, legenda kaže da je mogao da pretvori vodu u vino. Umro je u 95. godini, a grob mu je postao mesto hodočašća za mnoge muslimane i hrišćane.
Celokupno stanovništvo je iseljeno do 1968. godine, a Ada Kale je nestala sa mape sveta 1970. godine. Tada su talasi reke pokrili ostrvo na kome se nakupilo legendi i istorije dovoljno za nekoliko svetova.
Tvrđava i muslimansko groblje preseljeno na ostrvo Šimijan par kilometara nizvodno od Kladova, kao i satni mehanizam sa ostrvske sahat-kule, koji je sedamdesetih godina prošlog veka bio na zgradi, sada napuštene, prahovske carinarnice, retki su tragovi sa dunavske Ade Kale koju je potopila đerdapska akumulacija.
Posledice izgradnje hidroelektrane i povećanje nivoa Dunava za 70 metara bile su raseljavaje velikog broja ljudi koji je živeo na obalama reke. Nikako ne smemo zaboraviti da je nakon izgradnje hidroelektrane, nastalo najveće veštačko jezero u Srbiji, Đerdapsko jezero.
Stanivnici ostrva koji su morali da napuste ostrvo, kažu da bol zbog toga još postoji.
Taj bol izbija iz svake reči u Pričama sa Ade Kale. "Ostrvo je imalo poseban miris, na svakoj strani je bio različit. Od reke je dolazio gotovo morski miris vode, oko kuća se širio miris voća, ili marmelade koja se spremala, kada se ode u čaršiju sretao vas je miris duvana. U proleće bi čitavo ostrvo ozelenelo, a uveče, čim bi nastupio sumrak, započinjao je pravi orkestar žabljeg kreketanja... Svi imaju domovinu, svako može da poseti zavičaj, svako može da se vrati negde. Ja ne mogu da pokažem mužu i deci mesto gde sam rasla."
"Za decu je posebno bilo kao raj. Tamo smo naučili da delimo sa drugima. Praznici su bili posebni, u Turskoj nismo doživeli tu atmosferu i praznovanje. Imali smo plažu, ali nismo mogli ići mnogo dalje od obale, zbog virova i vrtloga. Ljudi su dugo živeli, jeli ono što su sami zasadili, na čistom vazduhu, nije bilo automobila, stresa. Zahvalan sam Bogu što sam proživeo detinjstvo i mladost u tom rajskom kutku sveta. Da negde ima takvog mesta, ostavio bih sve da živim tamo."

na ovom mestu je bilo ostrvo

slike preuzete sa interneta:

07.09.2022.

Korzo

 U subotu, 10. septembra, u 20.22 na Bulevaru Mihajla Pupina bio je peti po redu Korzo, koncert na otvorenom u okviru programskog luka Kaleidoskop kulture koji svaki put sve više oduševi.

Klasična muzika iz koncertnih sala se premešta na ulicu da bi približila ovu vrstu umetnosti svim sugrađanima. Svetski poznat violinista Julian Rachlin svirao je sa Vojvođanskim Simfonijskim Orkestrom pod dirigentskom palicom sjajnog Aleksandar Marković, a slušali smo dela Betovena i Bramsa. Spektakularan doživljaj, uz prelepu muziku i vatromet, i to potpuno besplatno.

10.09.2022.

RAM

 Mnoge priče krije malo mesto na Dunavu - RAM. A odakle njegov naziv? Posmatrajući stare mape iz 15, 16. i 17. veka, kako austrijske, mađarske, tako i Turske, uočeno je da svi oni mesto zovu Hram, a ne Ram. A "hram" je stara keltska reč za svetilište. Usred stalnih ratnih dejstava i seoba stanovništva, zaboravljeno je gde je hram bio i kome posvećen, a zapravo je plavo-zelena magmatska stena mnoge privlačila da baš na tom mestu podižu svoje hramove.

Ram je naselje u Srbiji u opštini Veliko Gradište u Braničevskom okrugu na obali Dunava koje se razvilo oko istoimene tvrđave.

Izvesno je, tvrde neki izvori, da je u Ramu boravio zloglasni hunski vođa Atila, poznatiji pod nadimkom Bič božiji.

Ovde je oko 2015. godine pronađeno keltsko svetilište staro oko 3 hiljade godina. Kelti su krajem četvrtog veka stare ere, idući unutrašnjim vencem Karpata, ovde prešli Dunav i u Ramu podigli veliko vojno zemljano utvrđenje takozvani ,,Opidum”. Nedaleko od tog utvrđenja otkriveni su ostatci svetilišta na kome su oni prinosili žrtve bogovima u koje su verovali. 

Od naselja Ram do Banatske Palanke svakoga dana saobraća skela preko Dunava i to nekoliko puta u toku dana . Najviše polazaka ima tokom letnjeg perioda.

 U selu, odmah pored tvrđave, nalazi se osnovna škola Ivo Lola Ribar gde se može pogledati stalna muzejska postavka o utvrđenju. Preko puta škole, na uzvišici,na mestu stare crkve nalazi se prelepa Crkva Svetog arhangela Mihaila koja pripada Eparhiji braničevskoj Srpske pravoslavne crkve. Na osnovu sačuvanih podataka koji bi ukazivali na precizno vreme izgradnje karavan saraja, na osnovu boje maltera i debljine zidova podignuta je posle tvrdjave početkom 16 veka, posle 1521. godine. Kada govorimo o vremenu podizanja crkve u karavan saraju, podignuta je posle 1830. godine, posle donošenja Hatiserifa. S obzirom da je crkva bila stara i nebezbedna, odlukom nadleznih crkvenih i ostalih organa porušena je 2006. godine i na njenom mestu je podignuta nova crkva od čvrstog materijala.

Dunav je kod Rama toliko lep, da ne morate da se kupate da biste u njemu uživali. Ramska obala je viša od suprotne, pa Dunav ovde deluje mnogo širi od realnih 4,1 kilometra. Za Ram se kaže da tu teče najširi srpski Dunav, je je preko puta srpski Banat. Tu se ulivaju četiri planinske reke, leve pritoke Karaš i Nera, i desne - Morava i Mlava, nanoseći neverovatnu količnu zemlje, peska i kamena. Tako presecaju maticu na četiri dela, pa Dunav od moćne evropske reke, ovde postaje miran i pitom.

U podnožju Ramske tvrđave na Dunavu,uz pristanište za skele, nalazi se spomenik junacima 9. Pešadijskog puka prvog poziva Dunavske divizije, tokom odbrane Stiga u Prvom svetskom ratu.

Srpski vojnici su 7.oktobra 1915.godine poginuli hrabro braneći Stig i Mlavu pri povratku austrougarske vojske kada je izvršen napad .

Opština Veliko Gradište je podigla ovaj mali, skroman spomenik u znak sećanja na pale heroje. 

Na ulazu u selo Ram je i vidikovac s pogledom na Dunav, sa zavetnom kapelom s krstom, koju su podigli meštani u spomen prenosa moštiju Svetog Nikole Mirlikijskog.

Sa Ramske tvrđave se mogu videti najlepši zalasci sunca.

03.09.2022.

Karađorđev dud u Smederevu

 Karađorđev Dud, drvo staro više od 300 godina, svedoči o predaji ključeva grada od strane turskog komandanta Dizdara Muharema Guše – Karađorđu Petroviću 8. novembra 1805. godine. Predaja ključeva Smederevske tvrđave je izvršena u prisustvu srpskih starešina i ustanika i bila je svečana, jer su Turci Srbima ostavili topove i municiju, ponevši vojne počasti i sitno oružje lađama niz Dunav u Bugarsku. Ovo je drugi put u svojoj istoriji učinilo Smederevo glavnim gradom Srbije.

 Legenda koja se ondosi na Karađorđev dud jeste i anegdota iz Prvog srpskog ustanka - da je Karađorđe Petrović, baš ovde izvršio takozvanu seču perčina. Naime, on je uvideo da u borbi prsa u prsa između Srba i Turaka dolazi do kontakta kada Turci hvataju srpske ratnike za kiku i na taj način ih lakše savladavaju. On je bio naročito prek i autoritativan i kažu da je baš ovde sproveo tu nepopularnu naredbu da svi srpski ratnici odseku perčin.

Karađorđev dud je spomenik prirode – botaničkog karaktera.

Odudarajuci od svoje okoline ( okruzeno je stambenim zgradama) i danas je mesto koje stanovnici koriste da bi zakazali sastanak u gradu(kod Duda).

03.09.2022.

Smederevska tvrđava

 Smederevska tvrđava građena je tolikom brzinom da su njeni graditelji umirali od iznemoglosti, a narod je krivca za tragedije pronašao u despotici Jerini (Irina Kantakuzin) i nazvao je “prokleta”

Smederevska tvrđava je jedna od najvećih srednjovekovnih ravničarskih tvrđava u Evropi i poslednje veliko delo srpske arhitekture iz ovog perioda. 

Smederevska tvrđava sastoji se iz Velikog i Malog grada. Mali grad su zapravo ostatci nekadašnjeg dvorca u kome je živela despotova porodica i plemstvo. Veliki grad podignut je nešto kasnije i u njega se sklanjalo stanovništvo prilikom turskih osvajanja.

O zidanju ove tvrđave postoje mnoge legende i predanja koja i danas možete čuti od meštana i lokalnih vodiča. Jedna od njih kaže da je despot Đurađ Branković usnio san u kome mu je rečeno da se novi grad mora nalaziti na reci i da je posle toga naredio podizanje tvrđave na ušću reke Jezave u veliki Dunav. Tokom izgradnje grada kamen je donošen iz Viminacijuma, sa Kosmaja i iz tvrđave Ram na Dunavu. Zbog velike brzine kojom je smederevska tvrđava građena, mnogi graditelji su umrli od iznemoglosti radeći na građevini. Za glavnog krivca, narod je proglasio despoticu Jerinu – ženu despota Đurđa kojoj je i do danas ostalo ime “prokleta”. Tako je verovatno i nastala legenda o blagu koje je ona, pre nego što su osvajači prodrli u utvrđenje, zakopala negde na teritoriji tvrđave, da ga nikada ne nađu. Postoje brojne legende o Jerini i svima poznat stih ''Grad gradila prokleta Jerina''. Grad je gradila i kletvu zaradila. Ohola Jerina, surova žena koja je od gladnog naroda uzimala jaja i koristila ih kao vezivni materijal za gradnju svog dvorca, ljude koji su odbijali kulučenje na dvorcu, odrubila bi im glave i zazidala u dvorac. Jerina se kasnije zamonašila, umrla je u Rudniku, a veruje se da je njen sin Lazar otrovao. Mišljenje je podeljeno, ima pisanih materijala gde se navodi da je Jerina ipak bila plemenita majka, dobra žena, podrška Đurđu, da je njihova ljubav bila jaka, jer ipak iz nje nastade petoro dece: Todor, Grgur, Stefan, Lazar i Katarina. Kao i to, da motivi zbog kojih su morali da postupaju onako kako su postupali, nisu potekli iz pohlepe i zla, već iz nastojanja da pomognu srpskom narodu. 

Smederevska tvrđava je bila dvor, utočište i srpska prestonica, zbog čega su Smederevci izuzetno ponosni. Ono što mu daje vrednost i autentičnost jeste to da je jedini srpski srednjevekovni dvor čije su temelje gradili Srbi, ostale tvrđave podigli su ili Turci ili Austrougari.

Smederevo je imalo dvorskog kompozitora skoro 200 godina pre ostatka Evrope. Kir Stefan Srbin je na dvoru despota Đurđa Brankovića u Smederevu, u 15. veku komponovao dela u najlepšem maniru srednjovekovne vizantijske i crkvene muzike. Bio je liturijski kompozitor, ali je komponovao i muziku za potrebe dočeka gostiju dvora. 

Dvor u Smederevu bio je sastajalište bugarskih i grčkih književnika, prepisivača i sastavljača originalnih dela srpske srednjovekovne književnosti. Konstantin Filozof je u Smederevu napisao Žitije Stefana Lazarevića. Od 1428. do 1459. godine, ovde su napisane čak dvadeset četiri knjige.

Smederevska tvrđava ima trougaoni oblik i 25 visokih kula po kojima je i danas prepoznatljiva. Ona je dugo odolevala osvajačima. Kada je 1459. godine konačno pala pod tursku vlast, bio je to i kraj srednjovekovne srpske države.

Smederevska tvrđava je bila izuzetno očuvana sve do sredine XX veka. Tada se, tokom II svetskog rata, tu desila velika eksplozija municije koja je oštetila tvrđavu i uništila ogroman deo Smedereva.

Nezavisne procene govore o broju poginulih između 1.200 i 2.500. Eksplozija minsko-eksplozivnih sredstava, goriva i municije u krugu smederevske tvrđave je po snazi i posledicama bliska nesreći u kanadskom gradu Halifaksu koja se smatra najvećom eksplozijom koja nije izazvana ratnim dejstvima. Zovu je i Srpska Hirošima.

1946. godine tvrđava je stavljena pod zaštitu države, a njena konzervacija i dalje traje.

Iako njeni temelji nisu trebali da budu potopljeni, Smederevska tvrđava je klasifikovana kao vodena tvrđava jer je njeno unutrašnje utvrđenje potpuno okruženo vodom.

Smedervska tvrđava bila je dom nebrojenim legendama starih vremena i ostala upamćena kao poslednja prestonica

srednjevekovne Srbije. 

Ništa veće od smederevske tvrđave Srbi nismo napravili. Tek više od 500 godina kasnije, u 20. veku, srpski narod je smogao snage da napravi objekte slične veličine, kao što su: Novi Beograd, HE "Đerdap", auto-put, i opet u Smederevu - Železara.

03.09.2022.

Ramska tvrđava

 Na 21. kilometru uzvodno od Velikog Gradišta, na brdu iznad samog Dunava nalazi se tvrđava Ram. U XII veku bila je to važna strategijska pozicija oko koje su se borile Ugarska i Vizantija.

Ramska tvrđava podignuta je na ostacima antičkih i vizantijskih temelja, a sagradio je turski sultan Bajazit II. Danas vidljivi otvori za topove na kulama pokazuju da je Ram bio artiljerijsko utvrđenje na Dunavu. Ima snažnu branič-kulu i još četiri manje koje ojačavaju zidine. Postoji više legendi o samom nazivu tvrđave koje se vezuju za osnivače Rima, braću Romula i Rema, ili utvrđenje “Ihram“.

Neposredno pored tvrđave nalaze se ostaci turskog karavansaraja( Karavansaraj ili karavan-stanica je mesto gde su se nalazila konačišta za učesnike karavana (povorka, grupa putnika, trgovaca) na njihovom dužem putu) stari 6 vekova. To je jedini sačuvan karavansaraj u Srbiji i može se reći da je to prvi turistički objekat podignut na najvažnijem putu sa Balkana ka severu prema Budimu i Beču. Nedaleko od tvrđave nalaze se ostaci rimskog vojnog logora Lederata.

19.08.2022.