Bela Crkva

Gradić Bela Crkva je dobio ime po staroj beloj crkvici na koju su prvi doseljenici naišli, ali je zbog svoje neobične lepote prozvana "vojvođanskom Venecijom", jer kao mali raj odudara od ravnica i nepreglednih polja južnog Banata.

Bela Crkva (Weisskirchen, Fehertemplom, Biserica Alba) se prvi put pominje 1332. i 1355. godine u sastavu katoličke parohije, i onda joj se gubi trag sve do 1681. godine kada se ponovo pominje, nastanjena pravoslavnim, isključivo srpskim življem. Prvobitno naselje nastalo je u podnožju brega i, kako je vreme odmicalo, širilo se ka Neri, levoj pritoci Dunava, dugačkoj 124 kilometra. 

Posle Velike seobe Srba 1690. godine, a posebno posle zaključenja Požarevačkog mira 1718. godine i brojnijim naseljavanjem Nemaca, potom Rumuna, Mađara, Francuza, Italijana, Čeha, Slovaka i drugih evropskih naroda, Bela Crkva dobija na važnosti, posebno stvaranjem Vojne krajine, koja joj omogućava brz privredni i ekonomski razvoj. Multikulturalnost iz ovog perioda je i danas zastupljena u Beloj Crkvi.

Sadašnju Belu Crkvu je osnovao grof Claudius Florimund de Mercy 1717. godine. Radi sigurnosti od Turaka i njihove ponovne najezde, Austrija je formirala vojnu granicu, a 1774. godine formiran je vlaško-ilirski graničarski puk sa sedištem u Beloj Crkvi. U dva navrata je kratko bila pod turskom vlašću, kada je bila i razorena 1739. i 1788. godine, posle čega je brzo obnovljena.

Zbog sve uspešnijeg privrednog razvoja, od 1815. godine Bela Crkva je dobila status grada, a status slobodnog kraljevskog grada sa određenim privilegijama dobila je 8. juna 1871. godine, nakon ukidanja Vojne granice.

U Beloj Crkvi je 1876. godine bilo pet fabrika svile, uspešno su radile i fabrike cigle i crepa, konjaka i likera, parna strugara, fabrika prehrambenih proizvoda, kože, mlinska industrija, majdana za bagerovanje šljunka, tri fabrike sodne vode, štamparije i veštačko gradinarstvo. Razvijalo se cvećarstvo, a već 1931. godine u Beloj Crkvi je radilo 349 zanatskih udruženja, a bilo je i 392 radnje.

Multietičnost sredine, raznolikost religijske konfesionalnosti i kultura bili su pokretač razvoja Bele Crkve. Tome su doprineli povoljni klimatski uslovi, plodna zemlja, bogatsvo vodnim resursima i tadašnji povoljan geostrateški položaj.

Razvijaju se zanatstvo i trgovina, koja proizvedenu robu plasira širom monarhije. Na mnogim međunarodnim priredbama, za svoje proizvode dobijali su belocrkvanski proizvođači brojna priznanja. 

Razvijaju se saobraćajnice, drumske prema Vršcu, Pančevu, Temišvaru, Oravici, Moldavi, koristi se Dunav kod Stare Palanke kao plovni put. Na tlu današnje Srbije i Rumunije jedna od prvih pruga uzanog koloseka je izgrađena 1856. godine, a putanja joj je bila Oravica - Jasenovo - Crvena Crkva - Bela Crkva - Vračev Gaj - Sokolovac do Bazijaša, sela i manastira na obali Dunava, u vreme Vojne Granice, u Austrijskom carstvu. Prvobitno je bila namenjena za prevoz uglja do Dunava a za potrebe parobroda sa lopaticama. Ukupna dužina pruge, koja je prelazila u Srbiju iz Rumunije i vraćala se preko državne granice, bila je 63 kilometara.

Kao okružni kulturni centar, osniva škole, gradi gimnaziju 1875. godine, osniva prvi muzej u Vojvodini 1876. godine, stvara se belocrkvanska slikarska škola o kojoj se još vrše izučavanja, osnivaju pevačka društva, amaterska pozorišta, osnivaju biblioteke. Održavaju se karnevalske svečanosti i još mnoge druge aktivnosti.

Zidaju se brojne lepe zgrade koje su dale pečat svog vremena i danas čine građevinsku baštinu ovog grada.

Muzej je osnovan 1877. godine, kao gradski do 1941. godine, od strane grupe građana (Nemaca i Mađara) Bele Crkve u zgradi Magistrata, sa određenim istorijskim predmetima (numizmatičkim i arheološkim). Muzej je osnovao i njime rukovodio Feliks Mileker. Osnivač obnovljenog muzeja bio je profesor književnosti u Gimnaziji - Svetolik Subotić, a radio je u muzeju kao amater do 1977. godine. Od 1954. godine muzej je premešten na sadašnju lokaciju i dobija naziv Narodni. Zgrada je pod zaštitom države kao spomenik kulture od 1989. godine, kao jedna od najstarijih zgrada u centru Bele Crkve, jer je zidana početkom 19. veka. Muzej je kompleksnog karaktera i ima više postavki (arheološka, istorijska, etnološka, umetnička, prirodnjačka, numizmatička).

Državno istorijski arhiv je otpočeo sa radom arhiv dana 26.11.1956. godine. 1966. godine promenio je naziv u Istorijski arhiv u Beloj Crkvi. Ova građevina iz 1862. godine nastala je za potrebe gostionice, potom je služila kao hotel, a između dva svetska rata i kao starački dom. Od sredine prošlog veka u ovoj građevini se nalazi arhiv, čija količina arhivske građe iznosi 2.656 metara dužnih i obuhvata 603 arhivskih, ličnih i porodičnih fondova i zbirki od 1743. do 2002. godine.

Brojne religijske građevine krase opštinu Bela Crkva.

Hram je posvećen Svetim apostolima Petru i Pavlu. 1751. godine sagrađena ta prva crkva, mala Crkvica brvnara sa raznim pletivom i oblepljena blatom. Kako se srpski živalj širio došlo je do potrebe da se sagradi veći i lepši hram te su viđeni i ugledni srpski pravoslavni pojedinci skupili priloge za izgradnju hrama. Temelj hrama postavljen je na Vidovdan 28. juna 1774. Gradnja je trajala šest godina. Hram je osvećen 19. decembra 1780. godine od strane Episkopa vršačkog Vikentija (Popovića). Kada je novi hram sagrađen, stari je porušen i ikone iz tog hrama prenete su u novi. 

Rumunska pravoslavna crkva u Beloj Crkvi podignuta je i osveštana 9. jula 1872. godine. Na osnovu predloga Rumunske crkvene opštine, Magistrat je krajem 1868. godine odobrio građevinski plac za gradnju crkve. Sledeće godine Rumunska crkvena opština otkupila je gostionu „Turska glava” koju je preuredila za privremenu bogomolju. Gradnja rumunske crkva otpočela je 1871. godine i završena je naredne godine.

Rimokatolička crkva Svete Ane u Beloj Crkvi pripada Zrenjaninskoj biskupiji. Župa je osnovana 1723. godine, a prvo je kao filijala pripadala Palanci, od 1717. do 1723. godine. Crkva je o trošku države sagrađena 1739. godine, ali je izgorela 1788. godine, dabi bila popravljena o trošku župe. Kamen temeljac današnje crkve postavljen je 1805. godine i odmah sledeće godine nova zgrada je blagoslovljena. Svečana posveta bila je 1929. godine. Crkva je posvećena Svetoj Ani, majci Presvete Bogorodice.

Ruska pravoslavna crkva (Hram Svetog Jovana Bogoslova), podignuta početkom 1930-ih.

Međutim, posle 1919. godine, Bela Crkva gubi stratešku važnost. Nakon razgraničenja između Kraljevine SHS i Rumunije, Bela Crkva je ostala na samoj granici, mnogi putevi su bili zatvoreni, izgubila je svoja velika tržišta, naročito u Austriji. Počinje stagnacija uz kratke uspone, da bi u poslednjih 20 godina došlo do osetnog propadanja.

Dolaskom Rusa belogardejaca čitave ruske škole su prebačene na ova područja, posebno kadetski Ruski korpus (Kneza Konstantina Konstantinoviča) i tada je kulturni život dostigao nove visine. Onda je došao Drugi svetski rat i godine 1943. izvršena su masovna streljanja Srba, a po oslobođenju su je napustili skoro svi Nemci i starosedeoci. Nakon oslobođenja Bele Crkve 01.10.1944. grad se organizuje i počinju prve planske aktivnosti u razvoju grada

U oblasti poljoprivrede posle proizvodnje žitarica, poseban akcenat dat je vinogradarstvu i voćarstvu. Proizvode se kvalitetna vina koja stižu u razne evropske prestonice, gde osvajaju značajna priznanja, dok za voće na svim sajmovima obavezno uzima najviša priznanja.

Najznačajniji objekti nastali su krajem XVIII veka, a sagrađeni su u baroknom stilu. Od baroknih zgrada najznačajnije su rimokatolička i pravoslavna crkva, zgrada opštine, dom vojske, vatrogasni dom i ostale zgrade. Glavni ukras gradu daju objekti sazidani i rekonstruisani u stilu bečke secesije, tako da je Bela Crkva po tome karakteristična.

Davno je započet razvoj turizma, koji i dan danas traje. U letnjem periodu ima i na hiljade turista dnevno. Jezera predstavljaju najveće prirodno bogatstvo Bele Crkve sa stanovišta razvoja turizma.

U okolini Bele Crkve postoji šest većih i više manjih veštačkih jezera, nastalih ekcploatacijom šljunka, kristalno čista jezera, ukupne površina 150 hektara. Jezera su različite veličine i dubine, a iz najvećeg se još uvek vadi šljunak, tako da se njegova površina povećava. Jezera čine dobru osnovu za razvoj letnjeg kupališnog i sportsko-rekreativnog turizma, kao i sportskog ribolova. U samom gradu nalazi se „Gradsko jezero“ koje ima uređenu plažu, auto-kamp, restoran, bungalove... U blizini Vračev Gaja nalazi se „Vračevgajsko jezero“ koje je lepo uređeno i ima uređeno kamp-naselje, koje može da primi oko 200 turista. Osim toga, tu su Šaransko jezero, Šljunkara, Novo jezero i Malo jezero

Jezera se snabdevaju vodom iz arteških bunara i podzemnih izvora. Voda iz jezera služi za snabdevanje vodom i navodnjavanje poljoprivrednih površina. Jezera imaju šljunkovitu i peščanu obalu, što vodi daje prozirnu boju.
U dubinama Glavnog jezera, prema legendi, živi som kapitalac Besi, koji godinama izmiče i najiskusnijim ribolovcima. 

Jedna od atraktivnijih manifestacija koju Bela Crkva i dan-danas neguje je nadaleko poznati karneval cveća datira iz 1852. godine, tradicija stara150 godina, čiji su počeci vezani upravo za vreme nemačke dominacije. Osim karnevala cveća u Beloj Crkvi se organizuje još jedna kulturno-zabavno-sportska manifestacija, „Lov na Besija“ (lov na soma kapitalca). Ono što Bela Crkva ima kao svoju osobenost, osim  jezera, to su predivni parkovi, fasade urađene u baroknom stilu, specifična klima, a zbog blizine Karpata, to su atraktivne manifestacije, to su mažoretkinje. Pored Belocrkvansko karnevala, Bela Crkva je poznata i po Moto skupu, kada se na jednom mestu nađe i do 1000 motociklista iz cele Srbije, a uz njihove trke, tu su i rok koncerti, jedno bez drugog ne ide.

Gradski park je prava zelena oaza u samom centru Bele Crkve. U centru parka se nalazi paviljon za svečanosti i okupljanja koji podseća na prošla vremena. Prvi podaci o postojanju parka u Beloj Crkvi datiraju iz perioda posle 1840. godine. Godine 1912. podignut je današnji muzički paviljon. Godine 1913. podignuto je postrojenje sa bunarom i kućicom. Na kućici je uklesana geografska širina, dužina i nadmorska visina Bele Crkve. Gradski park u Beloj Crkvi je pravilnog geometrijskog oblika, čije se staze zvezdasto pružaju od dva centralna kružna platoa, u čijem je jednom centru postavljen Spomenik pobedi.

Bela Crkva ima i veličanstven vidikovac. Banat mnogi smatraju ravnim ali eto dokaza da nije tako.

Vidikovac „Tri krsta“ se nalazi iznad starog jezgra grada, sa jedinstvenim pogledom na Belu Crkvu i okolinu. 

Tri krsta - Kalvarija, kao versko mesto, stecište katoličke litije i obrednog hodočašća, prvi put se u Beloj Crkvi javlja 1797. godine, kada su postavljena tri drvena krsta. Nemački doseljenici su podigli 130 stepenika kao pomen na Hristovo stradanje na Golgoti i na vrhu tri krsta Srednji krst predstavljao je razapetog Isusa Hrista, a levi i desni dva osuđenika na smrt. Godine 1820. izvršena je prva obnova ovog mesta. 

U Beloj Crkvi je marta 1942. godine osnovana Nemačka 7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen, zloglasna po zlodelima nad srpskim narodom u Jugoslaviji. Tokom samog rata, nemački okupatori počinili su zločine nad srpskim narodom, posebno masovnim streljanjima širom Banata pa i u Beloj Crkvi. Godine 1943. izvršeno je masovno streljanje srpskog stanovništva.

Zbog toga, ovo nesto od 1943. godine dobija svetovni karakter i pretvara se u čistilište i mučilište, kada je ovde streljano 100 banatskih građana pa je podignut zid kao podsetnik na streljanja. Godine 2004. postavljena su tri nova krsta.

 Danas ima oko 300 stepenika, duž njih su table na kojima je opisana istorija Bele Crkve, dokumentovana slikama. Tako da je uz zastajkivanje i čitanje ovih korisnih i interesantnih tabli, penjanje do vrha manje naporno. Svaka čast za ideju!

Sa vidikovca vide se katolička, pravoslavna, ruska, rumunska crkva, obronci Кarpata u rumunskom Banatu, tok reke Nere, srpska sela sa druge strane Nere u Rumuniji, srpski srednjovekovni manastir Кusić i Dunav u daljini. Planinski vazduh koji dolazi sa obronaka Кarpata, prelep pogled i sećanje na masovno streljanje baš na tom mestu, stvara neka neka pomešana osećanja. Ali ono što se ne može osporiti jeste da ovo mesto svakako treba videti. 

Bela Crkva spada u red vojvođanskih gradova u kome je do današnjih dana sačuvan veliki broj objekata kulturno-istorijskih vrednosti. Treba li još nešto reći, osim - Šta čekate? Još niste krenuli do Bele Crkve?

Avgust 2023.

Bela Crkva - jezera

Na udaljenosti od 35 kilometara od Vršca, u opštini Bela Crkva nalazi se specifičan turistički, prirodni kompleks koji čini 7 većih i više manjih jezera. Oni su jedna od glavnih atrakcija Bele Crkve i predstavljaju savšreno izletište i turistički potencijal Južnobanatskog okruga. 

Sva jezera na ovom području su veštačka. Nastala su eksploatacijom šljunka koja je započeta još 1904. godine. Jezera su različite dubine i bogata ribom, pa je, pored kupanja, moguće i pecanje. Bogatu turističku ponudu čine Glavno ili Gradsko jezero, Vračevgajsko jezero, Šaransko jezero, Šljunkara, Novo jezero i Malo jezero. Nažalost, Novo i Malo jezero nisu prilagođeni za kupanje. Međutim, ostala jezera su opremljena ili betoniranom plažom ili čuvaju prirodan izgled, uz travu, pesak i šljunak. 

Manja jezera, ovu i lagunama, ali više su bare, okružene trskama i drvećem ali ima i riba koje se mogu čuti kako s vremena na vreme praćakaju po vodi.

Gradsko jezero - je najveće i najbolje opremljeno jezero, sa dve plaže od koje je jedna jednim delom  betonirana , a druga je šljunkovita. Prosečna dubina jezera je 3 metra. U okviru jezerskog kompleksa nalaze se uređeni toaleti, tuševi, skakaonica, vaterpolo i jedriličalski klub. S obzirom na to da je jezero smešteno na samo 800 metara od glavnog gradskog jezgra, lako je pristupačno i u njegovoj okolini se nalazi veliki broj barova i restorana. Na obali su smešteni i bungalovi, apartmanska i kamp naselja, brojni tereni za košarku, tenis, trim staza i dečija igrališta.

Vračevgajsko jezero - se nalazi na samo 200 metara udaljenosti od Gradskog, sa desne strane puta kada se ide prema naselju Vračev Gaj. Prosečna dubina mu je oko 2 metra, a ono je takođe otvoreno i opremljeno za plivanje i odmor. Plaža ovog jezera je šljunkovita, u blizini se nalaze bungalovi, a moguće je iznajmiti pedalinu ili čamac. Ono što je karakteristično za ovo jezero jeste ostrvo koje je pokriveno zelenilom, kome je moguće prići i sa vode i sa kopna. Po meni, ovo jezero je i najlepše.

Jezero Šljunkara je malo udaljenije od Gradskog jezera, do kojeg vodi put posut šljunkom. Voda je čista, plaža uređena, ima i kafić/piceriju. Idealno mesto ako želite da pobegnete od gužve.

Šaransko jezero je više za pecanje, mada ima i divljih plaža za one koji žele da se odame i kojima ne smeta trava u vodi.

Malo jezero je samo za pecanje.

Novo jezero je najudaljenije od centra grada, veliko je i za sada samo za pecanje ili neki roštilj pored vode, koja je predivne zelene boje. Pravo mesto za uživanje u divljini prirode.

Na jezerima je moguće baviti se ronjenjem i jedriličarstvom, što je velika prednost. Leti se ovde organizuju škole plivanja i ronjenja. Iako veliki broj turista koji žele da se okupaju i provedu posećuju jezera, postoje i mirne oblasti na kojima je moguće baviti se ribolovom. Svoj dom je u jezerima našlo mnoštvo vrsta riba, kao što su štuka, šaran, amur, smuđ, som. Na Gradskom jezeru se svake godine održava i manifestacija Lov na soma kapitalca. 

Kada se sumiraju utisci, ovo je idealna destinacija za odmor. 

Avgust 2023.

Tasos

Tasos (grč. Θάσος [Thásos]) ili zeleno ostrvo, kako ga još zovu je grčko ostrvo koje se nalazi u severnim Egejima, tj. severoistočnom delu Grčke. Ostrvo čini istoimeni okrug sastavljen od jedne opštine u okviru periferije Istočna Makedonija i Trakija. Glavno mesto na ostrvu i upravno središte okruga Tasos je gradić Limenas.  Površina Tasosa iznosi okruglo 390 km², što ga čini devetim po veličini ostrvom Grčke. Najviši vrh, na ovome inače veoma brdovitom ostrvu, jeste mermerni masiv Ipsarion (1206 m). Glavnom ostrvu, pripadaju još tri veoma malena ostrva: Tasopulo na sjevernoj strani, Kinira na istočnoj strani i Panagija na južnoj, sa ukupnom površinom od 0,4 km² i uzvišenjima od 60 do 80 m. Obala ostrva nije previše razuđena.

Ovo prelepo ostrvo ima bogatu istoriju. Prolazilo je kroz ruke raznih osvajača koji su ostavljali tragove svoje kulture na njemu. 
Antički grad Tasos, prestonica, nekad se nalazio na severnoj strani ostrva, imao je dve luke, od kojih je jedna bila zatvorenog tipa. Čuveni pesnik sa Parosa iz VII veka, Arhilohus, je opisao Tasos kao " jednu magareću kičmu, prekrivenu divljom šumom“ jer je ostrvo veoma brdovito i bogato šumama jele.
Pored rudnika zlata, Tasos je u antičko vreme bio na glasu i zbog vina, koštunjavih plodova i trgovine.
Današnje glavno mesto ostrva je Limenas (Liménas), ponekad zvano i Tasos (Thásos), dok se nekadašnje glavno mesto ostrva nazivalo Teologos (Theologos), a ono se nalazi u samoj unutrašnjosti ostrva. Gradić Tasos ima par škola, čitaonicu, gimnaziju, crkvu i jedan skver (plateia). Na ostrvu postoji nekoliko lepih manastira i skoro svako naselje ima crkvu. Spomenika u vidu malih crkvica ima skoro na svakom koraku.

Jedna od turističkih atrakcija je Manastir sv. Arhangela Mihaila na jednoj litici na jugu ostrva. Interesantan je i Manastir Uspenja Presvete Bogorodice (Tasos) .
Postoji više mišljenja o tome ko su bili prvi stanovnici Tasosa. Većina istoričara smatra da su ostrvo prvo naselila tračka plemena, kao na primer Edoni. Druga grupa istoričara veruje da su prvi stanovnici Tasosa ipak bili Grci. Arheolozi su pronašli brojne tragove koji svedoče o slavljenju grčkog boga Herakla kao zaštitnika ostrva.
Istoričar Herodot takođe smatra da su Tasos u početku nastanjivala tračka plemena, koja su negde u 17. ili 16. veku pre nove ere proterana od strane Feničana, pod vođstvom Tasosa. Feničani su izgradili Tasos. Bili su vešti u eksploataciji ruda i njihovoj preradi i prodaji, kao i u izgradnji brodova i moreplovstvu. Oni su kultivisali tasosko zemljište i opasali zidinama glavne gradove. Ubrzo zatim, grčka plemena su počela da nastanjuju ostrvo u velikom broju, usvajajući feničanska znanja o rudarskoj proizvodnji i drugim zanatima. Vremenom su Grci kao većinski narod preovladali.
Prema mišljenju suprotnom od Herodotovog, tračka plemena su tek negde u 7. veku pre nove ere napala Tasos, te su Grci nastanjeni na njemu u pomoć pozvali čuvene jonske ratnike sa ostrva Paros, koji su predvođeni Telesiklesom postepeno uspeli da ih proteraju. Uspostavivši kontrolu nad Tasosom, Telesikles je zajedno sa svojim sinom, pesnikom Arhilokusom, svojom porodicom i prijateljem Glaukosom, počeo da gradi i razvija prve naseobine na ostrvu, a zatim i na susednom kopnu u Kavali i Krenidesu (nekadašnjem Filipiju), razvivši ih veoma brzo u najnaprednija i najcivilizovanija mesta antičkog sveta. Plemeniti metali su uspešno eksploatisani iz tasoskih rudnika. Kovali su zlatan, srebrni i bronzani novac sa natpisom ”Thasian ipiron” (Tasosko kopno), što je kasnije, od 525 godine pre nove ere, bio i naziv formirane tasoske države. Podizali su bogate hramove, a svoju glavnu naseobinu su opasali mermernim zidom, jedinstvenim za to doba, dugim čak 4 kilometra u krug. Gradili su ratne i trgovačke luke i bili veoma uspešni u brodogradnji. Izvozili su vino, sirće, mermer, keramiku, skulpture i dr.
Godine 491. pre nove ere Persijanci, predvođeni kraljem Darijem, su osvojili Tasos, porušili njegove fantastične mermerne zidine i pokorili stanovništvo. Ostaci ovih zidina se i dan danas mogu videti širom Limenasa, glavnog grada ostrva.
Persijanci su ubrzo napustili oblast Egeja, a samim tim i Tasos, na kojem se, u periodu koji je usledio, više puta naizmenično smenjivala vlast sukobljenih grčkih gradova-država Atine i Sparte.
Godine 340. pre nove ere Tasos je postao autonomna oblast unutar velikog Makedonskog carstva, s obzirom da je kralj Filip II Makedonski, proteravši Persijance, postao kralj svih Grka. Tasoske snage borile su se u sastavu vojske Aleksandra Velikog, sina Filipa II Makedonskog, protiv Persijanaca, kako na kopnu, tako i na moru. Tasos je sa manjim izuzecima zadržao svoju autonomiju u okviru Makedonskog carsta sve do 202. godine pre nove ere, kada je kralj Filip V počeo da guši slobode tasoskog stanovništva, koje se zbog toga sve više okretalo ka Rimskom carstvu. Godine 197. pre nove ere Rimljani osvajaju Tasos. Pod njihovom vlašću, sve do 42. godine pre nove ere, Tasos se razvija i napreduje. Oni su jedini u okviru Grčke, pored Atine, unutar Rimskog carstva imali pravo da donose svoje zakone, samostalno organizuju pravosuđe i koriste sopstvenu valutu. Nosili su privilegovani naziv “prijatelji Cezara”. U tom periodu na Tasosu se dosta gradilo, mnoge stare zgrade su renovirane i proširivane, a obnovljeno je i pozorište u kojem su se održavale gladijatorske borbe. Ostaci iz ovog perioda danas se mogu videti u Limenasu i njegovoj okolini kao i u arheološkom muzeju, takođe u Limenasu. Antičko pozorište je izgrađeno u prirodnoj šupljini brda u Limenasu. Prva iskopavanja obavljena su 1921. godine od strane francuske arheološke škole. Tokom tog procesa otkrivena je šupljina stene uz orkestar, parode i deo scene. Početkom 3. veka prvi plan scene je bio izgrađen od mermera, a prvi plan je bio posvećen Dionisu. U 1. veku nove ere, pozorište je korišćeno za duele. Orkestar je pretvoren u arenu, a vrata su zatvorila parode. U to doba renovirana su sedišta na kojima su uklesana mnoga imena. Danas se u antičkom pozorištu održava lokalni festival na Tasosu gde se održavaju koncerti i predstave tokom cele godine. Ima panoramski pogled sa kapacitetom od 2000 gledalaca.

Pogled sa ANCIENT TEATRE

Pogled sa ANCIENT TEATRE

ANCIENT AGORA

Rimski period na Tasosu trajao je sve do 330. godine naše ere, kada Tasos postaje kolonija vizantijskog carstva. Od 49. godine naše ere, kada je sveti Petar u Filipima, blizu današnje Kavale, izgradio prvu hrišćansku crkvu u Evropi, i na Tasosu se postepeno utemeljuje hrišćanstvo.
Godine 365. naše ere Tasos je pogodio katastrofalan zemljotres.
Arabljani su zauzeli ostrvo 565. godine naše ere, ali njihova vladavina nije dugo trajala.
Od početka 7. veka Tasos je mnogo puta napadan i pljačkan i to je  trajalo sve do 18. veka. Zato su stanovnici Tasosa bili primorani da napuste svoj glavni grad Limenas i nasele se duboko u unutrašnjosti ostrva. Od 10. do 16. veka i ono malo stanovništva što je ostalo na ostrvu je živelo po pećinama, u teškom siromaštvu, skrivajući se.
Od 961. godine Tasos je ponovo bio pod vizantijskom vlašću. Tokom krstaških ratova potpao je pod vlast Venecije. Početkom 13. veka ostrvo je ponovo pljačkano, ovog puta od strane Krstaša, Mlečana, Španaca, Sicilijanaca i drugih pirata. U kasnijem periodu Tasos je zavisio od brojnih franačkih vladara, da bi zatim ponovo potpao pod vlast Vizantije, koja je trajala sve do pada Carigrada 1453. godine.
Godine 1455. Tasos i susedna ostrva Samotraki i Imvros sa 10 brodova zauzimaju Turci predvođeni Mahmudom II. Godine 1813. Turci su Tasos dali u posed Muhamedu Aliju Egipatskom, kao nagradu za egipatsku intervenciju tokom grčke borbe za nezavisnost. Tokom egipatske vladavine ostrvom stanovništvo nije mnogo patilo, a Tasos je beležio stalni prosperitet.
Godine 1908. je Tasos ponovo vraćen pod neposrednu tursku vlast.
Tokom prvog Balkanskog rata grčki mornarički odred je uspeo da pripoji ostrvo grčkoj državi, u čijem sastavu je ostao sve do danas. Tasos je zvanično priznat kao deo Grčke 18. oktobra 1013. godine.
Tokom Drugog svetskog rata (od 1041. do 1045.) Tasos je, kao i čitava istočna Makedonija i Trakija, bio pod bugarskom kontrolom. Bugari su planirali da pripoje ostrvo svojoj teritoriji i da sprovedu prisilnu bugarizaciju, ali u toj nameri nisu uspeli.
Burna istorija, zar ne?
Uprkos svemu, lepota Tasosa nije narušena, naprotiv.
Najlepše plaže na Tasosu, po meni, su:
Paradise beach - 30 km od Potosa ili 24km od Limenasa
Mermerna (Saliara) - 4 km od Makrijamosa
Makriamos - 2 km istočnom obalom od Limenasa
Golden beach - oko 40 km od Potosa\, istočnom obalom i 14 km od Limenasa
Aliki - 20 km od Potosa istočno

Paradise beach je zaista rajska plaža zbog sitnog peska u vodi i na obali, talasa i plićaka dugog nekih 50-ak metara od obale. Levi deo plaže je rezervisan za nudiste, odnosno deo iza stena.
Prilaz do plaže nije baš najbolji. Put je zemljani i strm, u nekim delovima uzan, ali sve se zaboravi čim kročite na plažu.
Kada nema talasa, Paradise beach je najbezbednija plaža na svetu, jer je voda do članaka prvih desetak metara od obale, a na svakih narednih deset metara povećava se za nekoliko centimetara. Ponekad usred vode bude i peščanih sprudova na kojima turisti postavljaju ležaljke i suncobrane.
Duga plaža je organizovana i može se iznajmiti suncobran sa dve ležaljke, ali ima dovoljno mesta gde možete postaviti svoj suncobran i peškir.
Prirodni hlad možete pronaći jedino u skroz desnom delu, gledano na more, ispod stena i drveća koje se tu nalaze.
Na plaži postoje  dva bara i restoran sa odličnom hranom.

Kada slikaš plažu, uvek mora neko da upadne u kadar

Mermerna ili Saliara je plaža zaista drugačija od svih ostalih. Njena lepota kao i boja vode ne daju se opisati rečima. Do nje ćete doći tako što od rampe za ulazak na Makrijamos skrenete desno. Do plaže vodi prašnjavi put dužine otprilike 4 km. Plaža je organizovana, na njoj se nalazi kafeterija sa brzom hranom i ležaljke.
Čitava plaža je prekrivena sitnim belim mermernim kamenčicima. Obala je toliko bela da imate utisak da ste na snegu. Upravo ta nestvarno plava boja mora, stvara utisak kao da ste na nekoj egzotičnoj plaži. Osećaj je zaista neopisiv.

Makrijamos je jedina plaža za koju se plaća ulaz. Nalazi se na 2 km od Limenasa ka istoku. To je zapravo lepo uređeni kompleks u kojem se nalaze bungalovi, zabavni park, bazen i razne vrste sportova. Idealan je za porodice sa decom. Boja vode je  zelena zbog guste borove šume u pozadini. Plaža je lepa i peščana, plićak je dugačak.

Golden beach je peščana plaža na kojoj povremeno ima talasa kao i na plaži Paradise beach. U blizini su restorani i kafići. Najlepši deo plaže je u blizini kampa, jer u tom delu plaža nije uska.
Plaža Golden beach je duga oko 1,5km i po mišljenju mnogih, u pitanju je najlepša peščana plaža na ostrvu. Povezuje mesta Skala Potamia i Skala Panagia i nalazi se ispod čuvenog sela Panagia koje sa plaže možete videti. Mana ove plaže je ta što nema prirodnog hlada, ali ima veliki izbor lokala u koje možete sesti ili poneti sopstveni suncobran.

Aliki je meni najlepša plaža ali je velika gužva na njoj(dokaz da je mnogima omiljena). Postoje zapravo dve plaže sa istim imenom Aliki - ona poznatija koja se vidi sa magistrale i vetrovita uvala Aliki kod arheološkog nalazišta. Glavna uvala Aliki je uska, peščana plaža ( pesak je poput brašna i na obali i u vodi ) sa nestvarno tirkiznom bojom mora koja je uvek čista i bistra. Voda je toliko prozirna da i na velikoj dubini možete jasno videti dno i morski svet. Krajnji desni i levi deo plaže imaju kamenje i prirodnog hlada. Ovo je najposećenija plaža i jedina na kojoj ima kupača od aprila do kraja oktobra. Plaža je organizovana, krcata ležaljkama i suncobranima.
Poslednjih godina morske struje su sa plaže odnele pesak, pa je sada ulaz u more na nekim delovima kamenit. Pri ulasku u vodu stoji i krupnije i sitnije kamenje, ali i pored toga ulaz je lagan. Nije na celoj plaži ulaz isti pa možete pronaći i deo gde je samo peščano dno.
Aliki je raj za ronjenje i snorkeling.
Nekih stotinak metara od mirne uvale, može se videti mala kapelica u steni posvećena Presvetoj Bogorodici.
Preko rta, na kojem se nekada nalazio kamenolom, vodi uska stazica do druge uvale, takozvane ”vetrovite uvale Aliki”, antičkog, arheološkog nalazišta i veoma slikovitog predela.
Na vetrovitoj uvali obično nema gužve. Plaža većim delom nije peščana i nema bezbedno dno zbog oštrog i klizavog kamenja pa nije preporučljiva za decu, ali je zato pogodna za ronioce. Samo levi deo uvale je peskovit. Plaža je okružena stenama i zidinama koji predstavljaju ostatke antičkog naselja, neobičnim klupicama, drvećem.

Limenas je glavni i najveći grad koji ima,  najveći izbor prodavnica, kafića, restorana, rent-a-car agencija, lekarskih ordinacija, banki…U Limenas pristaje trajekt pa nema dodatnog putovanja (do juga ostrva, tj. Limenarije i Potosa, treba preći još oko 50 km.
Gradska plaža nije loša, a najbliže bolje plaže su neke od najlepših na ostrvu: La Scala, Nisteri, Paradise beach (15km), Makrijamos (2km), Mermerna plaža (6km), Pahis beach (10km) i Golden Beach (12km). Na samo 8km je predivno selo Panagija. Limenas nije gradić gde možete, gde god da ste smešteni, za nekoliko minuta doći do plaže i vratiti se nazad. Ali zato na putu do plaže ima puno toga lepog, istorijskog da se vidi pa nikad ne može da dosadi ta mala šetnja do plaže. Plaža koja se nalazi desno od pristaništa je uska i uglavnom kamenita, dok je gradska plaža u blizini stare luke bolja i ona je na sasvim drugom kraju grada u odnosu na pristanište.

Limenas ima mnogo poprilično sačuvanih građevina iz svoje burne prošlosti, a posebno zanimljiv je Akropolj.

Akropoli (Akropolj ) se nalazi na vrhu prvog brda iznad antičke agore (pijace) na visini od 137m. Akropolj ima oklopljene mermerne zidov i predstavljao je krajnju odbranu u slučaju nužde. Zid Akropolja sagradili su prvi stanovnici ostrva. Čak su ga koristili i kao riznicu da bi obezbedili i zaštitili bogatstvo grada. U nekoliko perioda je rekonstruisan, restauriran i dograđivan. Šetajući pored njega, lako se razaznaju njegove različite faze kroz vreme.

Na drugom vrhu brda nalazi se antički hram Atine koji datira sa početka 5. veka. Na trećem i najvišem vrhu nalazi se svetilište Pana. Na anaglifu unutar stene, bog je prikazan sa svojim kopitima i cevima.

Put je malo naporniji, treba pratiti stazu i penjati se po zelenim brdima jer je pogled fenomenalan. Naravno, za ovaj poduhvat, treba udobna obuća i obavezno flaša sa vodom.

Limenarija, mesto koje je po veličini odmah posle Limenasa. Udaljeno je 12 km od glavnog grada ostrva. Limenarija je idealno mesto za sve koji žele pre svega da se odmore. Ovo mesto ima dugo šetalište pored mora i dugačku plažu koja najvećim svojim delom ima kamenit ulazak u vodu (prvih metar - dva), ali je zato toliko duga da pruža mnogo više privatnosti nego druge gradske plaže. Ima tri plaže. Prva je mala gradska plaža u centru grada, jedan deo ove male plaže je sa peščanim i postepenim ulaskom u vodu. Druga je plaža koja se nalazi desno u odnosu na centar mesta, na kraju šetalista. Ova plaža je duga 2 km i na obali je peščana, ali ulaz u vodu je najvećim delom kamenit. Duž plaže su barovi sa ležaljkama i suncobranima koji se mogu koristiti uz poručeno piće. Treća je plaža Metalija. Ona se nalazi iza brda na kojem je Palataki. Udaljena je nekih dvadesetak minuta hoda od centra Limenarije, jer da biste došli do plaže, potrebno je popeti se do brda, pa se onda spustiti niz strmom stazicom. Ona je idealna za one koji žele mir i tišinu, čistu vodu i plivanje. Na brdu iznad Limenarije nalazi se stari dvorac nemačkog grofa koji je imao i svoju privatnu plažu. Kako je dvorac stajao i propadao godinama, Grci su rešili da ga obnove o svom trošku. Zaista jedna impozantna građevina od koje zastaje dah, zbog njene veličine i arhitekture. A pogled, sa mesta gde je dvorac sagrađen, je fenomenalan.

Poseban utisak je na mene ostavio Potos. Potos je divno mestašce s kafićima i tavernama, ušuškanih odmah pored plaže. Plaža u Potosu je velika i peščana, kreće od centra mesta i prostire se dužinom od 2 km. Potos je mesto koje može da zadovolji i najzahtevnije turiste. Postoji puno lepih i atraktivnih hotela odmah pored plaže, što bi se reklo za svačiji džep. Ovo mesto je živahno ne samo tokom dana već i noću. Ulice su pune prodavnica sa suvenirima, a kafići i taverne koje su tik uz more, privlače turiste mirisom tradicionalne grčke kuhinje, lepim ambientom, raznoraznim jumbo koktelima i živom muzikom i naravno svojim živopisnim izgledom.

Plaža je bolja u odnosu na plažu u Limenariji. Duga je i većim delom peščana, sa postepenim i peščanim ulaskom u vodu. Spaja se sa, takođe peščanom, plažom San Antonio. Prednost Potosa je i blizina veoma lepih plaža kao što su plaža u Pefkariju (nepuna 2 kilometra od centra Potosa), jedna od najlepših plaža na Tasosu - Psili Amos (4 km), San Antonio (u nastavku gradske plaže), Notos (2 km), Roso Gremos (2 km). Prelepo selo Teologos udaljeno je svega 10 km od centra Potosa.

Kada bi trebala da preporučim neko od ovih prelepih nesta na Tasosu, mogu reći da je Limenas najbojli izbor ako želite najviše sadržaja, Limenarija ako želite mirno letovanje bez gužve i Potos ako želite živost i mesto sa dušom.

Slike su iz 1997. godine

Narodno pozorište u Beogradu

Narodno pozorište u Beogradu se nalazi danas u samom centru i zajedno sa Knez Mihailovom ulicom i spomenikom knezu Mihailu Obrenoviću čini najlepšu i najposećeniju pešačku zonu u glavnom gradu. Nekada je to bila periferija Beograda i na tom mestu se nalazila Stambol kapija. U guslarskim pesmama i narodnim predanjima crnom tminom “ovenčana”… Zgrada Narodnog pozorišta izgrađena je 1868. godine kao stalno profesionalno pozorište. Ostaci nekadašnje Stambol kapije ugrađeni su u temelju zgrade što simboliše pobedu nad viševekovnom turskom vladavinom.  Po arhitektonskoj kompoziciji, dekoraciji i fasadi građevina Narodnog pozorišta znatno podseća na čuveno pozorište "La Scala" iz Milana.

Međutim, u vreme kada je srpska prestonica bila tek jedna od turskih varoši, negde baš između današnjeg Trga i pozorišta, stajalo je nešto potpuno drugo i mnogo zlokobnije. Ovde se nalazila jedna od četiri kapije za izlazak iz grada. Kako se nalazila na drumu koji je vodio u pravcu Istanbula (Stambola) tako je i dobila ime – Stambol kapija.  Pored Stambol kapije, postojale su i Sava-kapija, Varoš-kapija i Vidin-kapija. Sve one su predstavljale zaštitu varoši od eventualnih napada, pri čemu je glavna odbrana bila tvrđava u pozadini.
Cela ondašnja beogradska varoš, bila je opasana od Save do Dunava dubokim rovom i visokim šancem, u koji su bili usađeni debeli palisadi. Kroz tu tako tvrdu ogradu u beogradsku se varoš moglo ući, i iz nje izaći, samo kroz te četiri kapije.
Od svih kapija, Stambol je bila najčvršće zidana, od tesanog kamena i cigle, a imala je i prostorije za smeštaj vojnika koji su držali stražu. Kroz Stambol kapiju se ulazilo na tri ulaza: u sredini je bio veliki prolaz za kola, a sa obe strane po jedan manji otvor za pešake. Put koji je iz varoši izlazio na Stambol kapiju delio se odmah na dva kraka: jedan je išao desno ka Terazijama, a drugi levo ka Tašmajdanu i Paliluli. Ovu kapiju od poljane, koja se pružala gore ka Teraziji i ka Paliluli, rastavljao je dubok rov koji je često bio pun vode. Zimi se ta voda nekad i ledila, a leti se pokrivala zelenom žabokrečinom i uvek je bila prljava jer seu nju svašta bacalo. Preko toga rova, iznad te vode, ka Teraziji, pružao se drveni most trideset do četrdeset metara dugačak. U okolini Stambol kapije nije bio ni kuće ni dućana, nego je leti rasla ogromna travuljina, a zimi je ta travuljina bila suva, ali se većinom držala uspravno. Nije baš bilo prijatno prolaziti pored ove sablasne kapije sam ili bez oružja. Tek polovinom XIX veka počelo je naseljavanje tog kraja oko kapije. Mračnom prizoru doprinelo je i to što su u blizini Stambol kapije Turci nabijali na kolac buntovne Srbe. Mučenici su okretani licem u polje, ka Srbiji, da zaplaše druge, koji bi naumili da pođu njihovim stopama, to jest da ne bi ni pomislili da ustaju protiv turske sile. Stoga je kapija bila krajnje ozloglašena među Srbima i predstavljala je simbol stradanja pod Osmanskim carstvom.
Zato i ne čudi što je odmah po uspostavljanju srpske vlasti u gradu, knez Mihailo naredio rušenje Stambol kapije. Uklanjanje objekta je počelo polovinom aprila, a dovršeno je 19. maja 1866. godine. Već 1868. počela je izgradnja Narodnog pozorišta koje je uskoro postalo simbol ovog mesta, a priča o kapiji je pala u zaborav.

Kada su Austrijanci 7. oktobra 1789. godine ponovo osvojili Beograd, general Laudon prisvaja ploče sa Stambol kapije, i jedan nadgrobni spomenik, kao svoje ratne trofeje. I tako, sticajem ratnih okolnosti, jedan deo nekadašnje Stambol kapije završio je u predgrađu Beča – i tamo se nalazi i danas. Reč je o jedinstvenom tragu burne beogradske istorije i borbe Srba za slobodu. Deo su današnjeg parka u naselju Hadersdorfu kraj Beča, nedaleko od mesta gde i sam general Laudon počiva.
Kada su Karađorđevi ustanici pokušali u Prvom srpskom ustanku 1806. godine da zauzmu Beograd, prelazeći preko šanca u jurišu ustanika na beogradske zidine, teško je ranjen poznati ustanik Vasa Čarapić i od zadobijenih rana ubrzo umro u Karađorđevom šatoru na Tašmajdanu gde su ga nosilima od pušaka preneli vojnici. Zato se jedna od ulica koja spaja Kalemegdan sa Trgom Republike zove ulica Vase Čarapića, odnosno Vasina.
Pored Stambol kapije, postoje još dve pod tim imenom. Druga od njih je Spoljašnja Stambol kapija, a nalazi na Kalemegdanu, u produžetku Carigradskog druma u blizini tvrđave.
Treća je Unutrašnja Stambol kapija, koja je predstavljala poslednju prepreku i prolaskom kroz nju biste ušli u grad.
Tokom rušenja Stambol kapije, pronađeno je nekoliko đuladi različitih veličina i jedan bakarni ibrik pun mutne vode. Beograd je oslobođen 18. aprila 1867. godine i tada se konačno završila Turska vladavina duga 346 godina. 
Da nije sve onako kako izgleda potvrđuje nam istorija. Trg republike nije samo centar Beograda, “nulta tačka” od koje se meri udaljenost od svih drugih srpskih gradova, niti je samo središte srpske kulture sa Narodnim muzejom i Narodnim pozorištem. To je i davno poprište velikih bitaka, osvetoljubivog razaranja i ponosnog uzdizanja srpskig naroda. Tu se mešala krv i pepeo ne samo Srba koji su Beograd oslobađali od okupatora, već i vojnika velikih sila koje su se oko njega otimale.

2022.