Beška

Beška je najveće seosko naselje opštine Inđija i nalazi se na samo par kilometara od reke Dunav.

O poreklu imena Beške postoji nekoliko različitih tumačenja, ali do danas nije tačno utvrđeno odakle ono potiče i šta znači. Pretpostavlja se da je reč „beška” stara slovenska reč, koja je vremenom u savremenom govoru izgubila prvobitno značenje. Ime „Beška” vezano je za blizinu vode, pa se pretpostavlja da je ta reč imala veze sa zdravljem, odnosno da je tim imenom označavano mesto koje je bilo zdravo za život ili gde je bio izvor zdrave vode.  

Beška je srednjovekovno mesto, nastalo u vreme naseljavanja Slovena u ove krajeve. Prvi istorijski zapisi o njoj potiču iz prve polovine 16. veka.Tačnije, prvi podaci o mestu Beška datiraju iz 1546. godine, kada je ona bila, kao i sva ostala sremska mesta, u sastavu Otomanskog carstva. Sve do 1860. godine, Beška je bila srpsko naselje, ali tada se doseljavaju Nemci, koji poreklo vode iz oblasti Pfalc. Početkom XX veka Bešku naseljavaju Mađari, manjim brojem i Slovaci, a kasnije Hrvati, Crnogorci i Srbi iz različitih krajeva. Od prvih pomena pa sve do današnjih dana, glavna privredna grana stanovnika Beške bila je poljoprivreda. Sve do 1960. godine Beška je imala status opštinskog mesta. Zatim je dve godine bila u sremskokarlovačkoj opštini, da bi od 1. januara 1962. godine ušla u sastav opštine Inđija.  

Beška je poznata i po mostu, najdužem na Dunavu, koji nosi naziv Beščanski most. Most je deo auto-puta E-75 i predstavlja mesto na kome se ukrštaju dva važna evropska koridora: Koridor 10 (pomenuti auto-put) i Koridor 7 (reka Dunav). Ukupna dužina mosta je 2,2 km, širina 15 m. Usled velike razlike u nadmorskoj visini leve i desne obale Dunava, most je dizajniran sa nagibom od 2,3% što je ujedno i najveći nagib na ovom auto-putu. Tokom srednjeg vodostaja, most se uzdiže 51 m iznad Dunava. Glavni dizajner mosta bio je Branko Žeželj, a izgradila ga je „Mostogradnja“ između 1971. i 1975. godine. Godine 2011. otvoren je još jedan most, tzv. „most blizanac“ izgrađen paralelno uz postojeći. 

Zahvaljujući prelepom prirodnom ambijentu uz obalu Dunava i prijatnim ugostiteljskim objektima, Beška je postala privlačno mesto za ljubitelje prirode i ribljih specijaliteta. Na obali Dunava, na mestu gde se danas nalazi Beščanski most, nalazi se Kalakača - značajan arheološki lokalitet iz starijeg gvozdenog doba. 

U naselju postoje dve crkve: pravoslavna crkva Vavedenja Presvete Bogorodice, katolička crkva Svete Terezije i kapela Svete Petke koja se nalazi na periferiji naselja.

Poznata slikarka Danica Jovanović rođena je u Beški 1886. godine. U Domu kulture u Beški pre nekoliko godina otvorena je Memorijalna soba Danice Jovanović u kojoj se posetioci bliže mogu upoznati sa životom i delom pomenute slikarke.Beščani koji su ostavili traga u javnom i kulturnom životu našeg naroda su i narodni heroj Nikola Grulović, pesnik Veljko Vukmanović i Miro Stefanović, slikar i karikaturista.  

Kao plod dugogodišnje saradnje Zavičajnog društva „Stara Beška“ iz Beške i podunavskih Švaba – bivših stanovnika Beške i njihovih potomaka, a nakon Odluka Opštine Karlshuld i Mesne zajednice Beška, 2010. godine potpisan je Sporazum o partnerstvu između Beške i Karlshulda, opštine iz nemačke pokrajine Bavarske. Sporazumom je predviđeno da se radi boljeg upoznavanja organizuju prijateljski susreti građana oba mesta, kroz međusobno povezivanje društava i udruženja, da se organizuju razmene đaka, studenata i omladine, da se unapredi sportska saradnja u koju će biti uključeni lokalni sportski klubovi, da se unapredi saradnja u pogledu tema značajnih za zajedničku budućnost, kao što su ekologija i zaštita životne sredine, da se sprovede privredna saradnja, razmena iskustava u oblasti komunalnih i uslužnih delatnosti i sl. U čast uspešne dugogodišnje saradnje odmoriše za bicikliste u Beški nosi naziv Park Karlshuld.

Iz ovog partnerstva proizašla je i manifestacija „Dani vojvođansko-bavarske kulture – Beška fest“ koja se održava od 2012. godine i koja svojim bogatim sadržajem i međunarodnim karakterom iz godine u godinu privlači sve veći broj posetilaca. 

Krčedinska ada, ostrvo i rajska oaza na Dunavu kod Beške, gde ljudska noga kao da nije kročila, „ukrašena“ stogodišnjim šumama kao iz bajke, stanište je krdima poludivljih konja koja su tu ostavljena na slobodi tokom cele godine gde se priroda brine o njima a oni o njoj.

Beška-Brest je arheološki lokalitet koji se nalazi u ataru sela Beška u opštini Inđija. U pitanju je rimska kasnoantička nekropola datovana u 3. i 4. vek. Prilikom izvođenja poljoprivrednih radova 1965. pronađena je grobnica sa freskama. U proleće 1966. Vojvođanski muzej u saradnji sa Pokrajinskim zavodom za zaštitu spomenika kulture, preduzeo je orijentaciona istraživanja sa ciljem da se utvrdi da li se radi o nekropoli ili o usamljenoj memorijalnoj grobnici. Nalazi spaljenih i skeletnih grobova potvrdili su postojanje rimske nekropole. Iste godine izvršeno je podizanje fresaka i njihovo opremanje kao muzejskih eksponata, a lokalitet je stavljen pod zaštitu zakona. Živopis grobnice, kao i njen inventar sigurno je datiraju u kraj 3. i početak 4. veka, u vreme tetrarhije, a nalaz novca sa natpisom URBS ROMA, kovan od 330. godine govori nam da se sahranjivanje nije moglo izvršiti pre 330. 

Beška je naselje koje svakako ima šta da ponudi, od bogate istorije do prelepe prirode.

25.12.2022.

Čortanovci

Čortanovci, su poznato izletište u okviru Nacionalnog parka Fruška Gora i predstavljaju interesantno seosko naselje smešteno na samoj obali Dunava. Sam naziv sela je slovenskog porekla i najpre je bio Šaranac, a potom Čortanovci, od ruske reči čortan koja znači šaran, pošto se u selu i oko sela trgovalo ribom i bilo je novca u opticaju nastala je kovanica – Čortanovci i to ostade kao ime sela. Čortanovci leže u proširenju doline Duboki kroz koju protiče potok Budovar koji se uliva u Dunav kod Starih Banovaca. Pored priprodnih vrednosti i lepota, to je prostor bogat i kulturno-istorijskim spomenicima: ostaci naselja iz neolita, ostaci rimskog utvrđenja, sveti izvor Savinac na kome je boravio Sveti Sava na svom putovanju do Koviljskog manastira i Vila Stanković - vila kraljevskog namesnika i doktora-kardiologa, osnivača prvog Medicinskog fakulteta u Srbij, Radenka Stankovića. Vila „Stanković“ je izgrađena 1930. godine, a nacrte je izradio poznati arhitekta Dragiša Brašovan. Stanković je bio i ministar prosvete za vreme vladavine kralja Aleksandra i namesnik kralja Petra Karađorđevića. U “Vili Stanković” se u današnje vreme održavaju festivali “Novi Tvrđava Teatar” i “Šekspir Festival”. Podignuta je na prelepom mestu sa koga se pruža veličanstven pogled na Dunav, Banat i Bačku, te i danas predstavlja jednu od najlepših letnjih rezidencija u našoj zemlji.

Slikovito naselje Čortanovci može se pohvaliti jednom od najlepših plaža na ovom delu toka Dunava, atraktivnim peščanim sprudovima i ostrvima, prirodnim ambijentom Mihaljevačke šume. Plaža je uređena, poseduje suncobrane, kabine , deo za najmlađe a može se dobro pojesti i popiti u obližnjim čardama i kafićima. Na ovoj lokaciji snimane su scene iz filma “Varljivo leto 68.”, delovi serije “Vere i zavere” i još mnoge sekvence iz filmova i serija srpske kinematografije. 
Veliki turistički potencijal poslednjih dvadeset i više godina se gotovo uopšte ne koristi, iako je ovaj potez ranije bio poznat kao čortanovačka ili dunavska rivijera. U skorije vreme sve više javnih ličnosti dolaze da uživaju u ovom mestu a često i kupuju nekretnine kako bi se vratili prirodi i njenim blagodetima daleko od gradskih gužvi.
Čortanovci su kao fruškogorsko mesto još od davnina bili vrlo pogodan predeo za naseljavanje. Po nalazima ostataka grnčarije, kamenog oružja i oruđa arheolozi sa sigurnošću potenciraju da su prva naseljavanja u tom delu Fruške gore počela i do 2000 godina pre nove ere. Ti prvi doseljenici su se bavili stočarstvom, lovom i ribolovom na Dunavu i močvari pod imenom Abu. Pošto je izvor pitke vode bio u blizini to je bio još jedan razlog za naseljavanje tog prostora. Osim dokaza iz neolita, ostataka ima i od Rimljana iz prvog veka pre nove ere i u rimskim zapisima se pominje pleme Amatina koje je bilo organizovano u posebne plemenske zajednice pod nadzorom rimskih centuriona. Od Rimljana je u amanet ostala i vinova loza, doneta za vreme cara Aurelija Proba, inače rođenog na ovim prostorima pa su od tada Čortanovci kao, uostalom i čitav Srem poznati po kvalitenom grožđu i vinima.
Zanimljivo je da je na prostoru Čortanovaca živeo srpski i kasnije sremski kralj Dragutin Nemanjić koji je osnovao manastir Remetu. Imanje i dvorac kralja Dragutina Nemanjića bilo je na sadašnjem “Kraljevom bregu”.
Koreni vikendaškog naselja dopiru još do sina Marije Terezije, Josifa koji je graničarima iz Srema besplatno dao zemlju u Čortanovcima kako bi uzgajali vinovu lozu a oni su osim rada u vinogradima otkrili i čari Dunava i prirode oko reke pa su tako nastale kolibe i prvo vikend naselje.
Čortanovci su poznati i po planinarskom domu “Kozarica”,  smeštenom na najmanjoj nadmorskoj visini na svetu (84 m). Ovaj planinarski dom se nalazi u neposrednoj blizini Dunava u čortanovoj šumi. Sagrađen je 1952. godine. Pored se nalazi i izvor “Kozarica”. Ovaj izvor se naziva još i “Savinac” jer kruži priča o tome kako je u XII veku Sveti Sava prošao tuda prema Kovilju da pomiri brata Stevana sa mađarskim kraljem Andrijom. Izvor je podignut 1890. a obnovljen je 2006. godine.
Najpoznatij čovek koji je rođen u Čortanovcima je Andrija Jović, koji je osnovao prvi fudbalski klub u tadašnjoj Srbiji – BSK, 1911. godine i prvi Srbin koji je postao član Međunarodnog olimpijskog komiteta. Pored toga, poznat je i po tome što je u I svetskom ratu, prešao Albaniju,  učestvovao na “solunskom frontu” i što je bio nosilac dvanaest ratnih i mirnodopskih odlikovanja. U njegovu čast Olimpijski komitet Srbije poklonio je Čortanovcima olimpijsku zastavu i proglasio Čortanovce “Olimpijskim selom”. Njegovom zaslugom, jer je prvi uradio popis svih kuća i stanovnika Čortanovaca napisana je kasnije i knjiga “Čortanovački koreni” autora Živana Pašića, šumara u Nacionalnom parku “Fruška gora” i hroničaru sela.
Srpska pravoslavna crkva Svetog Nikole u Čortanovcima, na obodu Fruške gore, podignuta je u prvoj polovini 19. veka i pod zaštitom je države Srbije kao spomenik kulture od velikog značaja. O nastanku hrama svedoči ugovor sklopljen 1827. godine između opštine i Karla Haskija, zidarskog majstora iz Mitrovice. Prvobitna čortanovačka Crkva je sazidana u vizantijskom stilu i podignuta 1728. godine. Nova crkva je podignuta 1827. godine, a završena 1829. godine.
Malo mesto, toliko bogato istorijom, svakako vredi posetiti i uživati u prelepoj prirodi.

25.12.2023.

Srbobran

Srbobran je ljupka varošica bogate istorije koja je smeštena na obali Velikog bačkog kanala, a  okružen je meandrom rečice Krivaja. Bogat je termalnim vodama, koje se ne koriste u lekovite svrhe, ali ipak ima svoj izvor zdravlja, Žuti bunar. U centru, podno slatke strehe neprekidno teče voda. Žuta, bogata jodom. Najstariji pisani podaci o nastanku Srbobrana, potiču iz 1338. godine. Dugo je nosio naziv Sentomaš, ili sličnu verziju imena Sveti Toma, kao što su: St. Tamas, Szt. Tamas, Sent Tomas, Szent Tomas, Szenttamas, Bacs. Szent Tamas, Bac. Senttamas.  Prema mađarskim pisanim izvorima, sredinom XVIII veka dodato mu je Srbogradski ili Srbograd. Posle Velikog rata i prisajedinjenja Vojvodine Srbiji dobija ime Srbobran po utvrđenju-šancu koji je tokom Revolucije 1848. izgrađen kod današnje Srbobranske ulice. U njemu su bili ušančeni Srbijanci, pa je simbolično prozvan srbijanski, a kasnije Srbobran. Borbe su u to vreme vođene za nacionalna prava i željenu autonomiju Srba u bivšoj Austrougarskoj, a borba je nazvana „Bitka kod Sentomaša“. 

Plodna zemlja je svojevremeno iznedrila i veleposednike. Najčuvenija je porodica Dunđerski, koju meštani pamte i po dobročinstvu. I danas se mogu videti velelepna zdanja nekada najbogatije prečanske porodice. Na ovdašnjem pravoslavnom groblju je kapela Dunđerski, koju je sazidao Lazar, otac Lenke, verovatno najpoznatijeg člana porodice zahvaljujući peru velikog romantičara Laze Kostića. Na ulazu u groblje je Mauzolej Stevana Dunđerskog. Podseća na kupole srednjevekovnih srpskih manastira. Svojom kupolom sa krstom, podseća na kupole srednjevekovnih srpskih manastira. Izgrađen je od belog kamena. Iznad ulaza je ploča sa freskom Svetog Georgija (krsna slava Dunđerskih). Preko nekoliko širokih stepenica stiže se do širokog ulaza. Dva imozantna stuba od crnog mermera ukrašavaju ulaz. Unutrašnjost mauzoleja sa leve (severne) i desne (južne) strane ukrašena je zidnim freskama, koje su veoma oštećene i ugrožene od kapilarne vlage. Zid prednje (istočne) strane unutrašnjosti mauzoleja ukrašen je oštećenom ikonom u mozaiku. U mauzoleju su sahranjeni Stevan, supruga mu i njihovi potomci. Mauzolej je izgrađen za života Stevana Dunđerskog za 3.500.000 ondašnjih dinara ili oko dvesta vagona pšenice. Stevan je bio sin Novaka i unuk deda Gece. Rođen je u Srbobranu 1860. godine a umro 1935. godine. Bio je sjajni domaćin kralju Aleksandru I Karađorđeviću (tada regentu), prilikom njegovog boravka u Srbobranu 25.jula 1919. godine. Stotinak metara od južnog grobljanskog ulaza s desne strane glavne grobljanske aleje, podigao je najmlađi Gedeonov sin Lazar- Laza crkvu u slavu svog oca. Kao veliki rodoljub i poznavalac stradalničke istorije svog naroda, Laza Dunđerski je znao da su Srbi na zidovima svojih manastira sačuvali likove i uspomene na svoje vladare, od nastanka do propasti svoje države. To je doprinosilo očuvanju naše nacionalne svesti. Ova istorijska činjenica kao i uspomena na poštovanog i voljenog oca, bili su razlog i podsticaj da podigne ovaj značajan spomenik. U kripti ove crkve su sahranjeni Gedeon i njegovi potomci. Crkva „Svetog Georgija“ je podignuta 1884. godine, ima jedan toranj, duga je petnaest, a široka osam metara. Iznad ulaza u crkvu je freska „Svetog Georgija“ i spomen ploča sa sledećim tekstom: „1807-1881. Zadahnut verom praotaca mojih potkrepljen svetim arhijerejskim blagoslovom Vasaliana Petrovića vladike bačkog, podigoh ovaj sveti hram radi večne pravoslavne božije nad grobom nikad nezaboravljenog oca moga Gedeona Dunđerskog, nekadašnjeg skromnog zemljodelca i viteza Franc Josifovog ordena, kao i znamenje moje sinovljeve ljubavi i večne blagonaklonosti. U Sentomašu 8. septembra 1884. godine, Lazar Dunđerski, sin sa suprugom svojom Sofijom, rođenom Đorđević“.  Članovi porodice Dunđerski sahranjeni u kripti crkve:
1. Gedeon- Geca Dunđerski (1807-1883.)
2. supruga Persida rođena Letić (1805-1856.) 
3. Lazar Dunđerski (1833-1917.)
4. supruga Sofija rođena Đorđević (1831-1920.) 
5. Lenka Dunđerski (1870-1895.)
6. dr. Gedeon Dunđerski (1875-1939.) 
7. Đoka Dunđerski (1873-1950.)
8. Lazar Dunđerski (1904-1956.)
9. Katarina rođena Hadžić (1906-1940.)
10. Teodora rođena Vlahović (1887-1965.)
11. dr Dušan Dunđerski (1905-1977.)
12. Olga rođena Marinović (1901-1977.) 
13. Gedeon Dunđerski (1926-1984.)
Groblje je neobično i zbog većeg broja kosturnica, porodičnih grobnica, koje liče na manje mauzoleje.
Srbobranskim šorovima prolazio je i prestolonaslednik, Aleksandar I Karađorđević. Ugostio ga  je u svom raskošnom salonu Stevan Dunđerski 1919.
Na ulazu u mesto uočljiva su dva tornja Pravoslavne crkve Bogojavljenja Gospodnjeg.  Simbolično predstavljaju srpski narod s obe strane Save i Dunava, a crkva njihovo ujedinjenje i snagu. Zvona se, tako kažu, čuju i do 25 kilometara u krug. Pravoslavna crkva Bogojavljenja Gospodnjeg osnovana je 1787.i gradila se dvadesetak godina. Stradala je u svakom oružanom sukobu, kojih je bilo dosta na ovim prostorima, zvona su tada bivala pretapana u topove. Uporni meštani bi je uvek obnavljali. Dugačka 40, a visoka gotovo 70 metara, građena je više od dvadeset godina. Osvećena je 1807. godine i taj događaj ima simbolično značenje za istoriju Srbobrana. Crkva je posvećena Svetom Bogojavljenju Gospodnjem. Rezbariju ikonostasa radio je Georgije Dević 1859-63, ikone i zidne slike Novak Radonjić 1861, a pevnice i tronove Konstantin Pantelić.
Smatra se jednim od najlepših pravoslavnih bogomolja panonskog podneblja i zaštićeni je spomenik kulture. Ispred crkve je uređeni park, omiljeno sastajalište mladih i Spomenik palim borcima i žrtvama fašističkog terora. Odnedavno tu je i statua Lenke Dunđerski, u prirodnoj veličini izlivena je u bronzi i delo je vajara Stevana Filipovića. Lenka je u njegovoj viziji dostojanstvena i mudra, i kao takva, verno simbolizuje jednu od najznačajnijih srpskih porodica u Vojvodini. Porodica Dunđerski je iz Srbobrana krenula svoj razvoj, upravo sa ovih ulica, sa ovih trgova započeli su uspon građanske kulture Vojvodine, po čemu ih pamtimo i danas. Srbobran od 2006. godine do danas na jedan poseban način neguje uspomenu na Leknu kroz manifestaciju i književnu nagradu „Lenkin prsten“ koju je ustanovio Dom kulture Srbobran 2006. godine , a od tada do danas, nagrada je uručena 17 puta za najlepšu ljubavnu pesmu na srpskom jeziku objavljenu prvi put u periodu između dve dodele nagrade.
Na drugom kraju ovog mesta je rimokatolička crkva Uzvišenja Svetog Križa. Prva bogomolja na današnjem mestu sazidana je 1783. od naboja sa trščanim krovom bez tornja i krsta. Kako je broj stanovnika, a time i vernika rastao, 1815. je izgrađena prava bogomolja sa visokim tornjem i krstom. Crkva je nakon ratnih dešavanja 1848. godine, prvi put renovirana između 1852.i 1853. godine.
Opštinski organi uprave u Srbobranu, smešteni su u zgradi koja je izgrađena u 19. veku. Ovo prelepo zdanje sa četiri krila, formira kvadratnu građevinu u osnovi zajedno sa unutrašnjim dvorištem. Objekat je građen opekom, koja je sa spoljne strane malterisana i ofarbana. Prema Trgu Slobode u ovom mestu, okrenut je glavni svečani ulaz. Zna se i da je u ovoj zgradi rođen i živeo profesor i pesnik Steva Vladislav Kaćanski, koji je u narodu bio poznat i kao Stari Bard. Nadaleko poznata porodica Dunđerski je u atarima Srbobrana u svom vlasništvu, imala svoje brojne posede. Sam centar Srbobrana je izuzetno lepo uređen u blizini centra je smeštena autobuska stanica, preko puta koje se nalazi i pijaca.

04.12.2022.