Gardoš

Gardoš je živopisno gradsko naselje u Zemunu, na brdu zvanom Gardoš, koji je sačuvao autentičan izgled sa malim kućama i kaldrmisanim uličicama i jedno je od najlepših gradskih celina u Beogradu. Ono obuhvata i srednjovekovno utvrđenje koje se nalazi na desnoj obali Dunava. 

Istorija Gardoša počinje veoma rano, još u peirodu nolita. Veliki broj predmeta koji su nađeni prilikom arheoloških istraživanja svedoče o tome da je na ovoj lokaciji postojala naseobina u doba stračevačke i vinčanske kulture. Kako je vreme je proticalo, sa njim su se menjali i narodi koji su nastanjivali ovo mesto, koje je očigledno bilo plodonosno. Veruje se da je Zemun dobio naziv po zemunicama, tipu kuća koji se nekada ovde gradio. Ali za Gardoš ne postoji samo jedan podatak koji svedoči o nastanku imena, ali postoje građevine koje govore o prošlosti. Među njima je najistaknutija tzv. Gardoš kula, sa čijeg vrha je ponosno širio krila turul-mađarska mitska ptica slična sokolu. Zapisano je da je turul imao raspon krila od četiri metra. Zvanično nosi naziv Milenijumska kula, ali je mnogo prepoznatljivija po drugom nazivu, Kula Gardoš. Taj naziv nosi iz razloga što je jedna sedam spomenika potpuno različite arhitekture kojim je Ugarska htela da obeleži svoju hiljadugodišnju državnost. Naime, prema legendi, Mađarska je nastala spajanjem sedam plemena pa je zbog toga bilo simbolički važno podići i sedam spomenika. Dva posvećena ovoj godišnjici izgrađena su u Mađarskoj, u gradovima Opustaser i Panonhalm, dva u današnjoj Slovačkoj u gradovima Nitra i Devin, jedan u Ukrajini, kod grada Muhatčevo, jedan u Rumuniji, kod Baroševa i ovaj sedmi koji je Zemunska kula i jeste se nalazio najjužnije. Centralni Milenijumski spomenik podignut je u Budimpešti i nalazi se na Trgu heroja. Milenijumske kule su Mađari podigli 1896. godine. Gardoš kula danas je jedna od dve u potpunosti sačuvane kule iz tog perioda, zapravo jedina je ostala sačuvana od svih spomenika izvan današnje Mađarske, jer Kule u Slovačkoj, Ukrajini i Rumuniji više ne postoje. Uzvišenje na Gardošu se smarta odličnom pozicijom za osmatračnicu, to su znali narodi koji su svoje tvrđave postavljali upravo ovde. Kula je visoka 36 metara i otvorena je za posetioce. Sa nje se pruža pogled na Kalemegdansku tvrđavu, Zemun, Dunav, glavna obeležja Beograda. A u samoj kuli se često održavaju izložbe, kao i kulturni događaji, u okviru ateljea i galerije Čuburilo. Stalnu postavku čini izložba posvećena liku i delu Milutina Milankovića. U srednjovekovnoj kuli koja se nalazila na mestu današnje Gardoš kule, poginuo je Janoš Hunjadi, poznat i kao Janko Sibinjanin, madjarski vitez i veliki borac protiv Osmalija. Zbog njegovog viteštva, srpski narod je Gardoš kuli nadenuo i ime Kula Janka Sibinjanina. Od 1948. godine tvrđava Gardoš uvrštena je na listu Spomenika kulture i nalazi se pod zaštitom zvaničnih institucija.

Brojne zemunske urbane legende vezuju se za ovu kulu. Najpoznatija je legenda o misterioznim podzemnim tunelima koji spajaju Gardoš i Beogradsku tvrđavu. Ulaz u ovaj legendarni tunel nalazi se, po pričama Zemunaca, baš ispod ove kule, koja predstavlja čvorište tajanstvenih mitskih podzemnih puteva.

Zemunska tvrđava potiče iz ranog srednjeg veka (izvori je pominju već u IX veku) i smeštena je na današnjem Gardošu. Od nekadašnjeg utvrđenja se očuvala samo četvorougaona citadela, u čijem središtu je 1896. godine podignuta tzv. Milenijumska kula.

Zemunsko utvrđenje se prvi put pominje u IX veku, a krajem XI veka je stradalo pod naletom krstaša Prvog krstaškog pohoda. Tokom prve polovine XII veka, često se pominje u vezi sa vizantijsko-mađarskim ratovima, a vizantijski hroničar Jovan Kinam navodi da su Mađari 1127. godine zauzeli Beogradsku tvrđavu i od njenog kamenja podigli Zemunski Grad. U sklopu napada na Beograd 1521. godine, Osmanlije su opsele i Zemun, koji je zauzet 12.07. posle jakog otpora koji su pružili njegovi branioci predvođeni Markom Skoblićem. Samo utvrđenje se pominje 1609. godine, a tokom XVIII veka je već bilo u ruševinama. 

Ovo je predivno mesto sa predivnom energijom, odakle se čovek uvek vrati ispunjeniji i obnovljeniji, idealno mesto da pobegnete od svih problema. Gledate tornjeve, kulu, zvonike, krovove, jednu istoriju. Neopisiv je osećaj kada znate da    su u pogledu na reku Dunav ovde uživali i Kelti, Rimljani, Ugari, Turci... 

12.07.2023.

Maglić

 Na samo 30 kilometara od Novog Sada, nalazi se selo Maglić, a na ulasku u selo, postavljena je tabla na kojoj piše "Dobro došli u Maglić, selo koje ima sve". To mesto nekada je bilo eks-teritorijalna komuna grčkih partizana, a danas ga zovu Jugoslavija u malom. Maglić u svom razvoju ima četiri faze: srednjovekovnu, nemačku (1786—1945), grčku (1945—1949) i jugoslovensku, u kojoj su stvoreni preduslovi za sveopšti napredak i izgradnju modernog i razvijenog naselja.

Ime se prvi put javlja već u XIII veku kao mađarsko naselje Keszi (Kesi). Ugarski kralj Štefan V darovao je kao nagradu za vernu službu braći Martinu i Kelemenu Marcel 1263. godine dobro zvano Keszi. Na ovom velikom vlastelinskom gazdinstvu bilo je u ono vreme osam sela, od kojih su tokom vremena, a pogotovo posle Rakocijeve bune, sačuvana samo dva, Petrovac i Buljkes. Imenima tih naselja zvanih Keszi, da bi su se međusobno razlikovala, dodavana su u prefiksu imena njihovih vlasnika odnosno posednika. Tako je vlasnik sela bio Savolj, prema kome je i naselje nazvano Savolj-keszi, kasnije u svojoj etimološkoj evoluciji transformisano u Bouljkeszi, Buljkeszi i na kraju u Bukljes.

Kasnije se ovo naselje pominje i u turskim tefterima (poreskim spisima), najpre 1554. godine kao naselje u bačkoj nahiji sa 2, 1570. sa 3 i 1590. sa 7 poreskih obveznih kuća. Posle proterivanja Turaka ovo selo je, pošto se nije javio zakonski naslednik, pripalo krunskom posedu. Godine 1717. opet se pominje Buljkes koji se kao pustara šest godina kasnije pripaja graničarima. Na ovu pustaru graničari su isterivali rogatu stoku na ispašu. Godine 1728. ova pustara je bila naseljena, ali 1737. g. pominje se samo njeno ime. Posle ukidanja vojne granice 1745. pustara se opet pripaja krunskom posedu.

Za vreme Terezijanske kolonizacije ovu pustaru 1786. prvi put naseljavaju Nemci i to u prilično velikom broju. Najviše ih je bilo iz švapskih krajeva (Švabenlanda) pa su ih pripadnici ostalih naroda nazvali Švabama. Bulkes je tokom 18. i 19. veka prilično brzo rastao i do 1900. je već imao preko 3.000 stanovnika. Nemački naseljenici, kolonisti imali su u odnosu na ostale stanovnike, pretežno kmetove, prilične povlastice i niz privilegija, što im je omogućilo da za kratko vreme organizuju život, da osnuju reformatorsku crkvenu opštinu, da razviju i unaprede poljoprivrednu i zanatsku proizvodnju.

Kako se Drugi svetski rat privodio kraju a saveznička pobeda se osećala u vazduhu, nekadašnji Buljkes a današnji Bački Maglić tada napuštaju Nemci, koji su činili većinsko stanovništvo ovog malog vojvođanskog mesta, a najveći broj njih seli se u Nemačku. Kao i ostala nemačka sela u Vojvodini i Bulkes je ostao bez stanovnika, ali kuće su ostale opremljene. U maju 1945. u ove nameštene kuće doselilo se 4.650 grčkih izbeglica, pripadnika narodnooslobodilačke armije "ELAS" (komesari, komandanti, partijski rukovodioci), koji su uveli svoje zakone i monetarnu valutu. I tako, u Vojvodini je u selu Bulkes u periodu od 1945. do 1948. postojala Autonomna Grčka Republika. Država u državi! U početku je to bio samo sabirni logor, u koji su vojnici dolazili na oporavak, no kasnije je život u Bulkesu organizovaniji. O redu se brinula policija "IKA". Imali su svoju štampariju koja je izdavala "Glas Bulkesa". Sredstvo plaćanja bila je grčka moneta – drahme, ali i novac koji je štampan u lokalnoj štampariji, simbolično nazvan Buljkeski dinar.

Rezolucija Informbira podelila je Grke u Bulkesu. Jedni su podržavali Staljina a drugi KPJ. Da bi se sprečilo međusobno trvenje pa i ubijanje donesena je u proleće 1949. odluka da Grci koji su za Rezoluciju budu iseljeni, a oni koji su verni KPJ imali su pravo slobodnog izbora pa su neki od njih i ostali. I tako, samo nakon nekoliko godina Grci se vraćaju u matičnu zemlju a 1949. selo pretežno naseljavaju srpske porodice iz Bosne i Hercegovine. Završetkom ovog doseljavanja označen je i kraj doseljavanja, jer su skoro sve kuće bile useljene.

Sam naziv Maglić nosi od 1949. godine kada je preimenovan iz Buljkesa u Maglić, zato što je kao planina tromeđa između Crne Gore, Bosne i Srbije, jedna simbolika svih naroda koji su se doselili od 1949. pa sve do 1954. kada su trajale te kolonizacije. 

Danas u selu živi više od deset nacija, takozvani ekonomski migranti koji su ga naselili pedesetih godina prošlog veka. Stopa nezaposlenosti u Magliću je niska, a meštani često kroz šalu kažu da ne radi samo onaj ko neće. Kako ne bi zaboravili na tradiciju i poreklo oni su pre više od 70 godina osnovali KUD "Đura Jakšić" koji danas broji oko stotinu članova.

Tokom decenija, Maglić se postepeno razvijao da bi postao jedno od najrazvijenijih sela u Vojvodini. Vredni meštani mogu se pohvaliti time što imaju sve asfaltirane ulice, moderan vrtić, sportsku halu, bazene, kanalizaciju, mlekaru, od divlje deponije napravili su jezero, izgradili su novu pravoslavnu crkvu Svetog Lazara i otvorili fabrike koje zapošljavaju nekoliko stotina ljudi.

Rekonstruisana je i nemačka crkva stara 200 godina. U drugoj polovini 18. veka, prilikom naseljavanja tadašnjeg Buljkesa, a današnjeg Maglića, podignuta je drvena građevina za molitvu. Zbog lošeg materijala ubrzo je postala trošna i ruševna, pa su stanovnici Buljkesa 1814. jednoglasno odlučili da izgade novu crkvu. Kamen temeljac je položen 29. septembra 1817. a u oktobru 1820. crkva je bila sagrađena. Iznad vrata nalazi se natipis na nemačkom jeziku kojim se 1886. obeležava 100 godina od doseljavanja Nemaca u Bulkes (u vreme cara Franca Jozefa Drugog) kao i 150 godina 1936. u Kraljevini Jugoslaviji.

Meštani su otvorili i jedan velelepni park u spomen našem legendarnom odbojkašu Žarku Petroviću.

Žarko Petrović bio je srpski odbojkaš i jugoslovenski reprezentativac, rođen 1964. u Novom Sadu a odbojku je počeo da trenira u OK Maglić iz Maglića. Sa nepunih 18 godina prešao je u novosadsku Vojvodinu i u njoj stekao slavu i reprezentativni status. Njegova bista stoji pored veštačkog jezera i teretane na otvorenom u Magliću. Veštačko jezero je napravljeno u rupi iz koje su Nemci pre rata vadili glinu za pravljenje kuća, danas je lepo uređeno i poribljeno.

Pogon za mlevenje hmelja, vredan primer industijske baštine stoji zapušten i zaboravljen između savremenih pogona čipsare "Pepsico" ("Marbo") i takođe zapuštene zgrade Železničke stanice u Magliću. Do pre 20 godina je u Vojvodini pod hmeljom bilo preko 1.300 hektara, danas samo 20-ak hektara i to u susednom Bačkom Petrovcu.

Na Novom groblju na ulazu nalazi se popis svih sahranjenih stanovnika sela, retka praksa koja nije viđena u Vojvodini.

Među grobovima pažnju skreće dirljiva ljubav koju je jedan Slobodan prema svojoj prošle godine preminuloj supruzi Tereziji ovekovečio na zajedničkom nadgrobnom spomeniku.

Zabranjena ljubav na nacionalnoj osnovi, prisilno razdvajanje (veza datira od njihove 16. godine u vremenima kada se roditeljska još poštovala i znalo se čija je reč poslednja) i ponovni, slučajni susret nakon 20 godina zrelih porodičnih ljudi. Nakon tog susreta, nikada se više nisu razdvojili do momenta kada ih je smrt razdvojila. Od tada, Slobodan svako jutro na groblju uz kafu ispriča Terezi svoju noć, a samo on zna kako mu je, i svaki smiraj dana je opet kod nje na čašici razgovora. 

Osnovna škola “Žarko Zrenjanin” u Magliću, ime nosi po narodnom heroju Jugoslavije, Žarku Zrenjaninu, a počela je sa radom 1949. godine.

Zahvaljujući vredim, spretnim stanovnicima, ovo vojvođansko mesto je primer da se sela ipak ne moraju ugasiti ako ljudima koji tu žive omogućimo da imaju uslove za dobar život. Pored toga ovo mesto je izuzetno čisto, uređeno, prepuno zelenila, cveća i za primer drugima kako se može voditi računa o mestu boravka, samo ako se hoće.

stara kuća

nova kuća

Bazeni

Bazeni

Bazeni

Pogon za mlevenje hmelja

Veštačko jezero

Veštačko jezero

nova kuća pored jezera

Veštačko jezero

ribolovačko udruženje na jezeru

park  odbojkašu Žarku Petroviću

park  odbojkašu Žarku Petroviću

spomenik odbojkašu Žarku Petroviću

lepo očuvane stare kuće

lepe zelene ulice

nemačka crkva

nemačka crkva

pravoslavna crkva Svetog Lazara

pravoslavna crkva Svetog Lazara

pravoslavna crkva Svetog Lazara

pravoslavna crkva Svetog Lazara

pravoslavna crkva Svetog Lazara

lepo očuvane stare kuće

staro seosko imanje

stara kuća

neki stari pogon za hmelj ili slično

neki stari pogon za hmelj ili slično

neki stari pogon za hmelj ili slično

stara kuća iz 1900. godine

simpatična tabla na ulazu u Maglić

03.06.2023.

Faleristika

Pripadate li vi generaciji koja je imala hobije skupljanja raznih stvarčica? Evo primera kako se to nekad radilo...Može se reći da me uhvatila nolstagija. Nek' misli ko šta hoće, bila su to lepa vremena.

Faleristika se zove skupljanje znački, medalja, žetona. Jedno vreme to je bio veoma popularan hobi, posebno za vreme komunizma. Ima ljudi koji i danas čuvaju svoje kolekcije kao neko blago. Za vreme SFRJ bilo je uobičajeno u raznim prigodama dijeliti značke. One su bile znak pažnje ili vrijedno priznanje kao što su danas medalje.

Odakle su stigle značke i zašto su se toliko popularizovale? Otprilike tokom 1975-1985., kad su napunile brijne  albume, izbole metre i metre stiropora i raznih jastučića, značke  su prvotno smišljene i proizvedene da se nose na reverima. U neko vreme toliko se značaka namnožilo da se oko njih stvorila prava mala industrija. Jednostavno, svako je u drugoj polovini ‘70-ih i početkom ‘80-ih imao svoju značku; svaka fabrika, manifestacija, svi klubovi, bendovi koji su se tada još zvali grupe, brendovi koji su se još zvali proizvodi, organizacije, akcije…  I svako je svakome poklanjao značku svoje fabrike ili kluba. Dobijale su se za dobrovoljno davanje krvi, učestvovanje u bilo čemu, umesto spomenice, kupovale se umesto razglednice ili prospekta, razmjenjivale…

Značke, same po sebi nisu imale nikakvu svrhu, osim da ih neko skuplja.

Motivi na značkama su bili različiti, mada su uglavnom imali onaj socijalno-kulturološko-edikativni prizvuk: Olimpijada u Moskvi, drug Tito sa potpisom, drug Tito bez potpisa, za petokrakom, bez petokrake, srp i čekić, petokraka, vojska, zastave, Kumrovec...

Značke (stare i nove, čija je cena vrlo različita) su mali proizvodi (često izrađeni od metala) s određenim uzorkom i natpisima. Njihovo sakupljanje bilo je posebno popularno u vreme Sovjetskog Saveza. Hobi je dobio masovni karakter nakon prvih letova kosmonauta - Jurija Gagarina, Germana Titova i drugih osvajača svemira. Takvi proizvodi su se proizvodili u velikim količinama pre rata i posleratnih godina. Ljupki suveniri stekli su posebnu popularnost u danima Festivala omladine i studenata (sredinom 1957. godine). U pripremama za praznik, veliki broj njih je oslobođen.

Relativno mlad, ali prilično popularan vid kolekcioniranja, koji ima dosta ljubitelja neprocenjivih dokaza prošlosti, je skupljanje bedževa, posebno retkih i skupih. Ova vrsta se zove faleristika, ali podrazumeva i prikupljanje ordena i raznih medalja. Izraz je nastao od reči "phalera", što znači metalni oklop koji se dodeljuje za vojne zasluge.

Više se cene proizvodi proizvedeni pre 1960. godine, posebno ako je tiraž manji od milion komada. Istovremeno, trošak se povećava ako uzorci imaju ne samo mali tiraž, već, na primjer, zanimljivu priču. Nažalost, nema dostupnih podataka o kategoriji Najskuplje značke, čija bi cena bila velika. U međuvremenu, poznato je da su kolekcionari spremni da izlože znatne sume za neke ekskluzivne primerke - oko 10 hiljada dolara i više.

Kolekcionarstvo je prvenstveno hobi. A svaki hobi je način da se "pobegne" od rutine, sive svakodnevice ili nezanimljivog posla. Osoba, koja svoje slobodno vreme provodi u potrazi za ovom ili onom retkom stvari, pre svega se odmara i ne misli na  svoje svakodne brige. Dakle em lepo em korisno.

30.05.2023.

Hram Svete Petke u Petrovaradinu

Privremeni hram Sv. Petke u Petrovaradinu je izgrađen na raskrsnici Reljkovićeve i Preradovićeve ulice krajem 2003. i početkom 2004. Ovaj objekat je sagrađen od drveta. Iza crkve brvnare, izgrađena je stalna bogomolja od čvrstog materijala 2012. godine. Episkop sremski Vasilije rekao je da su radovi na Crkvi svete Petke počeli 2006. godine, da je temelj osveštan 2007., a da je 2011. godine u pomoć srpskom narodu pritekao ''bratski narod Azerbejdžana koji je finansijski pomogao završetak izgradnje crkve". Vlada Republike Azerbejdžan uložila je u završetak radova na Crkvi svete Petke 440.000 evra. Ovaj verski objekat predstavlja simbol bratstva srpskog i azerbejdžanskog naroda. Otvaranju crkve na Petrovaradinu prisustvovali su tadašnji gradonačelnik Novog Sada Igor Pavličić, predsednik Uprave muslimana Kavkaza Šejkulisam Alahšjurkur Pašazade i episkop Bakinske i Azerbejdžanske eparhije Ruske pravoslavne crkve Aleksandar Išein.

A ko je bila Sveta Petka koja se smatra se zaštitnicom žena, bolesnih i siromašnih? Dan njenog spomena – Petkovdan obeležava se 27. oktobra i šesta je slava po broju onih koji je slave u Srbiji. Ime Svete Paraskeve ili Petke dolazi od grčke reči: paraskeva što znači petak, otuda Petka. Rođena je u 10. veku u Epivatu, kod grada Kalikratije u Maloj Aziji, a prema pisanju Srpske pravoslavne crkve Sveti Sava u Londonu, bila je srpskog porekla. Njeni roditelji bili su imućni i čestiti hrišćani. Osim nje imali su i starijeg sina Jevtimija, koji se zamonašio po odobrenju i blagoslovu roditelja, a kasnije postao i episkop Maditski.
Rođena je sredinom 10. veka, a prešla u nebeski svet u prvoj polovini 11. veka. Njenu biografiju, do duše vrlo kratku, napisao je patrijarh bugarski Evtimije krajem 14. veka, punih tri i po veka nakon njene smrti. Iz tog kratkog spisa saznaje se da je rođena u okolini Carigrada, u grčkom gradiću na obali mora (Epivatu, kasnije Bojados pod vlašću Turaka; danas Selimpaša). Petka je od najranijeg detinjstva bila veoma pobožna. Posle smrti roditelja, sa 19 godina krenula u Carigrad gde su je prihvatili rođaci. Dalje se navodi kako je njeno pokloničko putovanje u 21. godini života, u Svetu zemlju i Jerusalim, preraslo u trajnu želju da se ne vrati kući, kod svojih u Carigrad, nego da iz Jerusalima nastavi dalje, preko reke Jordana, na istočnu teritoriju prekrivenu pustinjama i oazama, ali i nastanjenu beduinskim stanovništvom, gde se, uz pomoć beduina 'arapa, smestila ili u neku pećinu ili neku kolibu koja joj je mogla pružiti zaštitu od dnevne vreline i noćne hladnoće. Svetu Petku Bog je sačuvao da ne bude kidnapovana od strane lokalnih razbojnika, tzv. "Pustinjskih pasa". Narodi pustinje su je poštovali kao strankinju koja ih je najbolje razumela. Petka – Paraskeva je, po nalogu anđela, takođe napustila pustinju, oazu, kolibu ili pećinu i vratila se na jugoistok Evrope, ponovo u predgrađe Carigrada, u svoj rodni Epivat. Narod je u njoj prepoznao svetu ženu, pustinjakinju, koja se vratila njima da ih duhovno obogati, pa su se i tu u Epivatu, prihvatili brige o njoj. Tako je ona od odlaska u pustinju do povratka u Epivat, bila lišena brige, pa se mogla neprestano moliti i misliti na Boga.
Beduini su je zvali "an hatu" – plemenita dama, majka vernika (titula u Islamu data još jedino prorokovoj, tj. Muhamedovoj ženi). A to je naziv koji je dat Paraskevi od pustinjskog naroda, kao strankinji koja ih je najbolje razumela. Plemena su pričala o njoj, a sa pripadnicima plemena se i vratila do Jerusalima, i do primorske luke Haife (Tel Aviva), a odatle brodom (galijom) do Carigrada. Umrla je u dobi od oko 70 godina i sahranjena u Epivatu. Kad se vratila u Epivat, niko je nije prepoznao, jer je otišla pre više decenija, a rodbine nije imala. Dani su joj prolazili u radu, postu i molitvi. Tiho se ugasila i nestala sa lica zemlje. Sahranili su je izvan groblja, jer je za sugrađane bila strankinja.
Mnogo godina posle smrti Svete Petke, na mestu njenog upokojenja trebalo je da sahrane nekog utopljenika.  Prilikom kopanja radnici su našli potpuno očuvano telo, ali nisu tome pridavali značaj. U toku noći, jedan od radnika, Georgije, imao je snoviđenje: video je ženu, koja sedi na prestolu obasjana svetlošću i okružena svetlim vojnicima, kao carica. Potom je Sveta Petka sišla sa prestola, i rekla mu ko je ona. Naredila je da izvade njene mošti i polože ih na časno mesto. Georgije je ujutro ispričao ukućanima snoviđenje, pa su svi pošli do groba. Tamo su zatekli mnogo ljudi, jer je i jedna žena, Jevtimija, imala isto takvo snoviđenje. Tako su mošti Svete Petke položene u crkvu i odmah su počela da se dešavaju čudesna isceljenja.
Dva veka posle smrti Svete Petke, Carigradom i okolinom su vladali krstaši, pa je bugarski car, Jovan Asen, 1238. godine izmolio od krstaša ove mošti i preneo ih u svoju prestonicu, Trnovo. U vreme Kosovske bitke i Trnovo je palo u tursko ropstvo, pa su mošti Svete Petke prenete u Rumuniju, a kad je 1396. i ona osvojena, carica Milica je izmolila od sultana Bajazita mošti svetiteljke i prenela ih u Srbiju. Tako su mošti Svete Petke prenete u Beograd na Kalemegdan, kod izvora čudotvorne vode, gde je sazidana kapela koja i danas postoji.
Tamo su mošti počivale sve do 1521. godine, kada je Sulejman Veličanstveni Drugi zauzeo Beograd. On je zaplenio mošti i odneo ih u svoj dvor u Carigradu. I tamo su počela da se dešavaju čudesa, pa su Svetu Petku slavili ne samo hrišćani nego i muslimani.
Nacionalna geografija prenela ja deo beleški s puta spisateljice Ljiljane Habjanović Đurović, u kojima stoji da je u XVII veku Carigradska patrijaršija pala u velike dugove zbog teških dažbina koje joj je nametnula turska vlast. Tada je, kako se navodi, vojvoda Vasilije Lupul, gospodar Moldavije, ponudio da ogromnim prilogom pokrije dugove Patrijaršije, a da za uzvrat za svoj narod dobije mošti Svete Petke. Godine 1641. mošti su dospele u Jaši i položene u raskošni hram Sveta tri jerarha. A onda je došla 1888. godina. Jedne noći hram je zahvatio veliki požar. Zapalio se svećnjak kraj svetiteljkinog odra i od njega se raširila vatra. Sve je izgorelo – pokrovi, baldahin, draperije. Spoljašnji deo kivota, načinjen od srebra i zlata, sasvim se istopio. Ali unutrašnji deo kivota, načinjen od drveta, tek je malo nagoreo i to spolja. A ispod drvenog poklopca ležale su mošti nedodirnute vatrom. Nisu se istopili čak ni pečati od voska na njenoj rizi. Posle toga mošti su prenete u Sabornu crkvu posvećenu Sretenju Gospodnjem, gde se i danas nalaze. To je katedralna crkva Mitropolije Moldavije i Bukovine i sedište mitropolita. Podignuta je u XIX veku na temelju stare crkve iz XV veka. Ima četiri tornja i vidi se iz svakog dela grada.
Hodočašće u svetinjama u Jašiju postalo je jedno od glavnih verskih događaja u Rumuniji. Stotine hiljada hodočasnika okupljaju se svake godine u Jašiju drugog vikenda oktobra da bi obeležili spomen Svete Paraskeve.
O ovoj svetiteljki snimljen je i film „Sveta Petka – krst u pustinji“, nastao po istinitoj priči i romanu „Petkana“ Ljiljane Habjanović Đurović. U režiji Hadži-Aleksandra Đurovića, glavnu ulogu u ovom srpsko-jordanskom filmu igra Milena Predić.
Sveta Petka je verovatno najpoznatija svetica na Balkanu, pa i u ostalim oblastima gde se slavi Pravoslavna vera.
Narodna verovanja kažu da na dan Svete Petke 27. oktobra, ne sme da se pere veš, da se šije, da se radi težak posao, a pogotovo to ne treba da rade žene.
Mnogi koji veruju u Svetu Petku, tvrde da se ona uvek odazove molitvama, posebno za zdravlje i sreću porodice. Ali, kad je neko jednom prizove u svoj dom, ona kasnije dolazi i nepozvana, kad god porodici preti neka nesreća. Javlja se i upozorava svoje vernike uglavnom kroz snove. Svetu Petku, na njen dan, 27. oktobra mnogi prizivaju u pomoć, paleći tamjan i zalivajući slavski hleb crvenim vinom, pominjući u molitvama Petkovicu ili Pejčindan. Potom popiju vodu sakupljenu s izvora uz manastire posvecene njoj. Ta se voda naziva adžijama. Njome u ponoć treba ugasiti i svecu koja se taj dan, drži upaljena 24 sata. Sveća se čuva do sledeće slave jer ima svojstvo zaštitnika.
Posebno neobičan fenomen vezan za Svetu Petku jeste njeno navodno učestalo javljanje ljudima, naročito ženama, u snu pri čemu je oni opisuju kao "ženu u crnoj haljini" ili "ženu u crnom".
Sveta Petka je istorijska ličnost svrstana u red svetih, kao jedna od najvećih misionarki hrišćanske vere koja uživa poštovanje danas u celom pravoslavnom svetu.

30.05.2023.