Ruma i Borkovac

 Hotel Borkovac, poseban je i izmešten u istoimenom izletištu na samo 3 kilometra od centra Rume, okružen borovom šumom, pored jezera Borkovac i novog gradskog bazena Borkovac, izgrađenog po najsavremenijim standardima.

Velika uređena šuma-park, klupice sporadično postavljene uz rub šume, tako da su u prirodnoj hladovini, kroz park protiče i Borkovački potok, postavljene su i sprave za vežbanje. Sve to zajedno veoma lepo izgleda, te mu se ne može odoleti, naročito leti kada su velike vrućine.

Uz šumu ima jedan napušten veliki bazen, skroz obrastao ne samo u travu već i u drveće. Šteta, bilo bi idealno da funkciniše.

Na kraju te šume-parkića je veštačko jezero Borkovac, gde se leti neki kupaju, a neki i pecaju.

Ruma se nalazi na raskrsnici svih puteva, na auto-putu Beograd-Zagreb, na 50 kilometara od Beograda, na pola puta između Novog Sada i Šapca, na raskrsnici svih važnih regionalnih, magistralnih i želežničkih puteva u Srbiji. 

Grad potiče iz perioda austrougarske carice Marije Terezije, veoma je lep i jednostavan, sa svim potrebnim sadržajima za jednog turistu, prilaznika ili putnika namernika. Danas je više zastupljen vid poslovnog turizma, jer fabrike u radnim zonama Rume niču kao pečurke, pa je stoga sve više predstavnika stranih firmi koji borave ovde.  

Čak i samo značenje imena Ruma, do danas nije u potpunosti rasvetljeno. Prema nekim teorijama, najverovatnije je u pitanju reč orijentalnog porekla koja je na ovo područje došla sa Turcima. Međutim, postoje i drugačije teorije po kojima naziv “Ruma” datira još iz ranijih perioda.

Nаselje sа imenom Rumа prvi put se pominje u “Sremskom defteru” iz 1546. godine

Važno je istaći da počeci organizovanog života ljudskih zajednica na široj teritoriji Rume datiraju još iz praistorije. O ovom periodu svedoče i brojna arheološka nalazišta u okolini Rume. Možda najznačajnije među njima jeste lokalitet Gomolava kod sela Hrtkovci u rumskoj opštini. Prvi poznati stanovnici ovih krajeva bili su pripadnici Ilirskih i Keltskih naroda, među kojima Skordisci, Amantini, Breuci.

Na mestu sadašnje Rume 1746. godine, kada baron Marko Pejačević odlučuje da izgradi novo sedište svog vlastelinstva, počelo je da niče novo, urbano naselje, sa širokim i pravim ulicama koje su se sekle pod pravim uglom. Prvi stanovnici ovog novog i modernog naselja bili su Srbi, iz okolnih mesta i sela Rume, ali i Nemci doseljenici iz nemačkih država. Svi stanovnici ovog naselja bili su slobodni ljudi, što je za ono vreme bila naročita privilegija, a bavili su se različitim zanimanjima, od zemljoradnje do trgovine i zanatstva.

Zvaničan status grada Ruma je dobila 1933. godine.

Njeni građani su, u jednom delu svoje istorije, kuće imali u Turskoj a zemlju u Austrougarskoj. 

Ruma je, pre svega, vašarski grad, budući da Rumski vašar živi više od 260 godina. Danas se on održava svakog trećeg u mesecu. Doći u ovaj deo Srema, a ne osetiti duh Rumskog vašara, po kom je i prepoznatljiva, prava je šteta. Na njemu se može naći sve - od igle do lokomotive, a na njemu se sjati više ljudi nego što Ruma ima stanovnika. U početku je bilo četiri vašara godišnje, i velika zelena pijaca svake subote. Već posle nekoliko godina, organizovano je šest vašara godišnje, koji su trajali po tri dana i to kada su crkveni praznici i kada se nije radilo u polju a kako bi se ljudi posvetili vašaru. Posle Drugog svetskog rata ustanovljeno je da se Rumski vašar organizuje svakog trećeg u mesecu, tako da sada u jednoj godini imaju 12 vašara.

20.03.2022.

IRIG

 Prvi put u dokumentima Irig se spominje 1225. godine. Sve do kraja XV veka prošlost Iriga malo je poznata.

Krajem XV i početkom XVI veka podižu se brojni manastiri koji predstavljaju najveći dragulj iriške opštine.

Irig je na veoma specifičan način bio "prestonica fruškogorskih manastira". Od ukupno šesnaest manastira, polovina se nalazi na teritoriji iriške opštine. Oko manastira nastala su skoro sva naselja današnje opštine Irig.

Irig je i prvi grad u Sremu koji 1760. godine od cara Leopolda dobija pravo na držanje dva vašara godišnje. To doprinosi razvoju zanastva i trgovine i snaženju ekonomske moći grada, tr postaje veliki centar trgovine i zanastva i ekonomski najznačajniji grad u Sremu tokom osamnaestog veka, te je sa ponosom nosio ime "Fruškogorska prestonica".

Oko Iriga i manastira Hopovo je 1770. godine zabeležena jedna retka i po svemu jedinstvena škola u narodu poznata kao "Guslarska škola" ili podrugljivo nazvana "Slepačka akademija", koja je trajala više od jednog veka. Nju su činili slepi guslari koji su svirali u gusle i pevali epske pesme.

U XVIII veku, Irig je imao više stanovnika nego tadašnji Beograd, ali se posle „iriške kuge“ više nikad nije oporavio. Zahvaljujući ekonomskoj snazi pre kuge i dobijenim privilegijama od Iločkog spahiluka i bečkog dvora, materijalni položaj Iriga se brzo obnavlja, ali mu je bilo potrebno pedeset godina da bi imao broj stanovnika koji je imao pre epidemije.

Osniva se i prva biblioteka 1829. godine, jedna među najstarijim u srpskom narodu, koja nosi naziv "Podluško-sremska biblioteka".

Godine 1842. u Irigu se osniva "Srpska čitaonica", kojoj se pripaja i ranije osnovana bibloteka.

U Irigu je 1929. godine osnovana "Fruškogorska voćarsko-vinogradarska zadruga", koja već iduće godine podiže iriški podrum. Zadruga će biti veoma zaslužna u obnavljanju proizvodnje voća i vinove loze ne samo u Irigu, već i na celom ovom području.

OŠ „Dositej Obradović” u Irigu je nedavno renovirana, te svojom lepom fasadom podseća na stara vremena. Zbog toga što je celokupna arhiva uništena tokom Drugog svetskog rata, nema pouzdanih podataka od kada škola nosi ime čuvenog srpskog prosvetitelja i reformatora Dositeja Obradovića. Jedini preostali dokument s datumom je knjiga pripovedaka Ive Andrića iz 1936. godine na kojoj se nalazi pečat sa tekstom: „Državna osnovna škola Dositeja Obradovića“. Raspoloživi podaci ukazuju na to da je škola nosila njegovo ime pre Prvog svetskog rata, a možda i ranije. 

20.03.2022.

Spomenik Kipovi

 Učeni karlovački mitropolit Stefan Stratimirović 1796. godine je dobio pismo iriškog kneza Lazara Rakića, u kojem ga ovaj obaveštava da je narod "izvan sebe" zbog pojave kuge u gradu i da se niko nije nadao "takovoj pregorkoj smerti i preužasnoj bolesti". Zaslugom uticajnog mitropolita u Irig je iz Beča i Pešte upućeno 15 lekara da obolelima olakšaju muke, ali i sa zadatkom, koji je zadala bečka vlada, da oko grada organizuju sanitarni kordon (naoružanu stražu koja ograničava kretanje) kako bi sprečili širenje epidemije. Ko je uhvaćen da beži iz Iriga osuđivan je na smrt i streljan je na licu mesta.

Jaka straža bila je na granici Rumskog okruga, pa kuga nije stigla do tog sremskog grada. Na mestu gde su se posle epidemije srele svečane litije iz Rume i Iriga zahvalni Rumljani su 1858. godine podigli spomenik, danas jedinstven u ovom delu Evrope.

Pre izbijanja kuge Irig je imao više stanovnika od Beograda, ali je za sedam meseci i deset dana, koliko je vladala ta opaka bolest (od 14. jula 1795. do 23. februara 1796), od 4.813 žitelja umrlo 2.548. U cilju sprečavanja širenja bolesti vlasti su srušile 410 kuća u kojima su živeli oboleli.

20.03.2022.

Jezero Bešenovo

 U blizini Bešenovačkog Prnjavora, malog mesta na obroncima Fruške gore, na svega tridesetak kilometara od Novog Sada, nalazi se nesvakidašnja oaza nastala saradnjom čoveka i prirode. Reč je o jezeru koji meštani često zovu Beli kamen ili jednostavno, Bešenovo.

Prvobitno rudarski kop iz kojeg je izvlačena ruda lapor, danas jezero azurne boje, oivičeno belim kamenom. Dakle, Bešenovo je nekada bilo rudnik.

Tada je na ovom mestu bila ogromna ruda, jer je iskopano čitavo brdo. No, rudari su stalno imali problema na dnu rudnika, jer se ono uvek punilo vodom zato što je tokom iskopavanja presečena vodena žila.

Ono što oduševljava jeste tirkizno plava boja vode, pa imate osećaj kao da ste na nekoj tropskoj egzotičnoj destinaciji.

Međutim, još od februara 2021. godine se tamo odvijaju građevinski radovi, te su prirodna okolina i samo jezero prilično narušeni.

Razlog zbog kojeg se, nakon više godina, na jezeru Bešenovo ponovo obavljaju radovi, još nije zvanično poznat, ali bageri i kamioni svakodnevno punom parom rade. Nezvanično se priča da je poslednji vlasnik parcele na kojoj se nalazi jezero, odnosno kompanija Lafarge, prodala parcelu nekom investitoru, kao i to da se ovde grade hotel i plaža. 

Šta će na kraju biti sa jezerom, ostaje da se vidi, a trenutna situacija je ovakva. Oni koji redovno dolaze nadaju se da će moći i dalje da uživaju u jezeru i njegovoj prirodi.

13.03.2022.

DVORAC DUNĐERSKI U KULPINU

 U mestu Kulpin nalaze se takozvani mali i veliki dvorac Dunđerski, sa velikim parkom. Međutim, istorijski podaci govore da su objekti građeni za plemićku porordicu Stratimirović krajem XVIII i početkom XIX veka. Porodica Stratimirović je bila vlasnik poseda oko 120 godina. Dala je više istorijskih ličnosti: Mitropolit Stevan Stratimirović, Đorđe Stratimirović - komandant srpske vojske u revoluciji 1848/49 godine. Ova porodica bila je jedna od najznačajnijih srpskih porodica u Habzburškoj monarhiji. Stratimirovići su jedna od retkih srpskih porodica koja je među prvima stekla plemstvo za vojničke zasluge u austrijskoj carevini 1745. od Marije Terezije. Jedno kratko vreme, imanje je od Stratimirovića, otkupio Matej Semzo od Kamjonike. Ova mađarska porodica kratko je gazdovala u Kulpinu i posle par godina, tačnije 1889. godine imanje je prodato Lazaru Dunđerskom, koji je kao i njegov sin Đorđe znatno doprineo razvoju i modernizaciji poljoprivrede u Kulpinu. 

Dunđerski su bili vlasnici do 1945 godine kada je imanje nacionalizovano. Stilski i vremenski oba dvorca pripadaju epohi klasicizma. Veliki dvorac je dobio današnji izgled prilikom restauracije 1912 godine, dok je manji dvorac tzv. Stari dvorac prizemna zgrada istog stila, ali je na žalost, danas, u mnogo lošijem stanju od velikog dvorca. Veliki dvorac, koji je simbol Kulpina, imao je isti izgled sve do 1912. godine, kada mu je izgoreo krov, te je novi urađen po nacrtima arhitekte Momčila Tapavice. Zgradi se prilazi velikom pristupnom rampom, koja je karakterisala sve dvorce koje je gradio Dunđerski – na neki način to mu je bio zaštitni znak. Tada je nestala i lanterna na krovu s koje je kontrolisano imanje.

 Sa dvorišne strane se nalazi visoki parter sa polukružnom terasom. 

Prozori su ukrašeni sa polurozetama sa figurama orlova. 

U velikom dvorcu se danas nalazi poljoprivredni Muzej, dodeljen Muzeju Vojvodine 2004, u kome se nalazi i nešto rodoslova porodica Stratimirović i Dunđerski. Danas je mali dvorac pretvoren u mesnu kancelariju i kancelarije kulpinskih udruženja građana.

Pre rekonstrukcije koja je bila 1912. godine, nema podataka o izgledu dvorca, a nije poznato ni ko je bio projektant niti graditelj. Samo postoji na jednoj staroj fotografiji sačuvan prvobitni izgled ovog dvorca.

Najveće promene su bile u krovnom delu. Sa centralnog dela je uklonjena kula, koja se izdizala iznad krova. Na njoj se nalazio vidikovac, veliki sat sa mehanizmom, aplikacija grba Stratimirovića i drugi dekorativni detalji.

Sa terase se pruža jedinstven pogled na park. Unutrašnjost dvorca je, kao i celokupna zgrada, rađena u klasicističkom stilu. 

Poslednji radovi obavljeni su 2009. godine i bili su na popravci krova, uređenju fasade i enterijera.

Stratimirovići su kuće sagradili na obodu prostrane poljane – zvane Dolina, prvo male privremene, a zatim veće, gospodske. Jedna od njih nalazila se na mestu gde je danas slovačka evangelička crkva. Iz tog vremena je sačuvan tzv. mali dvorac (druga polovina 18. veka) i "veliki dvorac" ili "kaštel", izgrađen 1826. godine.

Budući da se Đorđe Dunđerski oženio rođakom vladarske porodice Karađorđević, česti gosti kulpinskog dvorca bili su i kraljica Marija sa sinovima, prinčevima Petrom, Andrejem i Tomislavom.

Na imanju Dunđerskih u Kulpinu je nakon nacionalizacije osnovana poljoprivredna zadruga, koja je sve do 1991, odnosno do ustupanja kompleksa Poljoprivrednom muzeju koristila dvorac i pomoćne objekte.

Iz prostranog hola koji predstavlja centralnu komunikacionu prostoriju dugačkim hodnikom ulazi se u sve ostale prostorije u dvorcu. Ograde terase i krova su načinjene od livenog betona koji imitira kamen. Na čeonom delu je tokom rekonstrukcije postavljen dekorativni friz sa ornamentisanim pravougaonim poljima i vazama na uglovima. Takođe, za Veliki dvorac tipična je jarka kombinacija narandžaste i žute boje, sa belim stubovima. Posebno je atraktivna zadnja terasa koja nema vezu stepenicama s parkom, na nju se stupa iz centralnog salona.

Veliki dvorac je pretvoren u poljoprivredni muzej, dodeljen Muzeju Vojvodine 2004. Oba dvorca su spomenici kulture od velikog značaja, a neophodna su ulaganja za dovođenje dvoraca u reprezentativno stanje, budući da su poslednji obimniji radovi na popravci krova, uređenju fasade i enterijera obavljeni 2009. godine.

05.03.2022.

VISIBABE

 Stručni naziv visibabe, Galanthus, potiče od grčkih reči gala i anthos što znači mleko i cvet – mlečno cveće. Narodni naziv je verovatno dobila zbog cveta koji je pognut poput stare babe.

Visibabe su simbol nade, utehe, rasta razvoja, prosperiteta. Poklanjaju se, kada želite da poručite nekom da ne treba da gubi nadu.

Legenda kaže da, kada su Adam i Eva proterani iz Rajskih vrtova i kada je Eva gubila nadu da ledena zima ima kraja, pojavio se anđeo koji je snežne pahulje pretvarao u visibabe i na taj način joj pokazao da zima ustupa mesto proleću!

Obožavaoci i kolekcionari visibaba se zovu galantofili!

Neki ih zovu i Sretenjski zvončići.

Na engleskom se zovu snowdrops (snow-sneg, drop- stari naziv za mindjuše)

Rastu širom Evrope i Azije, a postoji 75 različitih vrsta visibaba i sve su bele boje.

Lukovice visibabe su otrovne!! Sadrže galantamin, koji je u većim količinama smrtonosan, a u malim količinama se koristi kao lek rane Alchajmerove i vaskularne demencije

Kako bi se odbranile od insekata, proizvode specijalnu vrstu 'otrova za insekte' (mali proteini iz grupe aglutinina), i na taj način obezbedjuju svoj opstanak.

Zanimljivo je da seme visibabe raznose mravi!

 Još jedna legenda kaže da je starica živela uz rub šume, sama bez ikoga, tako da joj je njeno cveće u samoći bilo jedino društvo. Ona se o cveću brinula, a cveće je bujalo iz dana u dan. Ipak, vreme je dočekalo i staricu – imala je manje snage za brigu o cveću, postala je samo još jedna pogrbljena baba. Jednog je jutra izašla pred kuću i u vrtu više nije bilo cveća, zatrpao ga je sneg. Starica se osetila toliko osamljenom da je zaplakala i njene suze padale su na sneg. Tada se dogodilo čudo – na mestima gde su suze pale na sneg, niklo je nežno belo cveće, na krhkoj zelenoj stabljici, koja je bila pogrbljena, baš kao i starica. Bile su to visibabe, koje su tada samotnoj starici vratile radost u život, a danas je vraćaju svima nama.

27.02.2022.